Në një mëngjes të acartë të dhjetorit të vitit 1849 në Shën Petersburg, shkrimtari rus Fyodor Dostoevsky qëndronte në borë duke pritur ekzekutimin. I dënuar me vdekje për aktivitet politik kundër regjimit carist, ai dhe disa të tjerë u rreshtuan përpara skuadrës së pushkatimit. Ushtarët ngritën pushkët, ndërsa të dënuarit, me këmisha të bardha, prisnin çastin e fundit të jetës.
Në ato minuta të heshtura, Dostoevsky mendoi për gjithçka që nuk kishte arritur të bënte. Për familjen, për romanet që nuk i kishte shkruar ende, për jetën që kishte menduar se e kishte përpara. Por në momentin kur gjithçka dukej se po përfundonte, ndodhi e papritura. Një lajmëtar i carit arriti në shesh me urdhrin e faljes. Pushkët u ulën dhe ekzekutimi u anulua.
Më vonë u kuptua se falja ishte firmosur një ditë më parë. Ekzekutimi ishte organizuar si një skenë e qëllimshme psikologjike për t’i detyruar të dënuarit të përjetonin realisht frikën e vdekjes. Për Dostoevskyn, ato minuta mbetën për gjithë jetën një kujtesë e fortë për vlerën e ekzistencës.
Po atë mbrëmje ai i shkroi një letër vëllait të tij Mihailit. Në të shkruante një fjali që më vonë do të bëhej simbolike për jetën e tij: “Jeta është një dhuratë. Çdo minutë mund të jetë një shekull lumturie”.
Pas këtij episodi, ai u dërgua në Siberi për katër vjet punë të rëndë. Aty jetoi mes kriminelëve dhe të dënuarve, duke përjetuar nga afër anën më të errët të natyrës njerëzore. Por pikërisht kjo përvojë do të shndërrohej në themelin e veprave që e bënë një nga shkrimtarët më të mëdhenj të historisë.
Pas kthimit nga internimi, Dostoevsky shkroi romanet që ndryshuan letërsinë botërore: “Krim dhe Ndëshkim”, “Idioti” dhe “Vëllezërit Karamazov”. Në to shfaqet thellësia psikologjike e njeriut, lufta mes fajit dhe ndërgjegjes, si dhe ideja se edhe njeriu më i rrëzuar mbetet një qenie e plotë njerëzore.
Shumë studiues të letërsisë besojnë se pikërisht ato tetë minuta para skuadrës së pushkatimit formësuan gjithë filozofinë e tij. Ato minuta i mësuan se jeta mund të humbet në një çast dhe se çdo ditë e jetuar është një mundësi e re.
Dostoevsky kaloi pjesën tjetër të jetës duke shkruar me intensitetin e një njeriu që kishte parë vdekjen nga afër. Dhe ndoshta për këtë arsye romanet e tij mbeten edhe sot ndër analizat më të thella të shpirtit njerëzor./ABC News Kosova/
