Ajo nuk ishte thjesht një grua; ajo ishte një Kullë e gjallë, e ndërtuar mbi themelet e pathyeshme të një krahine që lirinë e pagoi me gjakun e bijve. Që në moshën gjashtëvjeçare, kur bota për të tjerët ishte lojë e shkujdesur, për Hatën u bë një rrugëtim i gjatë nëpër korridoret e ftohta të historisë. Aty, në burgjet e errëta të një regjimi mizor, mbetën pengjet e saj të para: babai, vëllai dhe xhaxhai. Ishte kjo humbje e trefishtë që ia kaliti shpirtin me çelikun e qëndresës, ende pa i njohur mirë kuptimin e fjalës “jetë”.
Nëna Hata e barti dhimbjen si një vello të padukshme mbretërore. Sytë e saj, dy puse të thellë urtësie dhe dritë-hijeje, panë dekada të tëra stuhish, por kurrë nuk lejuan që një lot të rrëshqiste nëpër rrudhat që koha dhe mundi ia kishin gdhendur me aq sqimë. Ajo e dinte se loti ishte luks që një nënë qëndrestare nuk ia lejonte vetes, sepse shtëpia dhe atdheu mbaheshin mbi supet e saj të forta.
Kulmi i sakrificës së saj erdhi si një sprovë biblike. Kur liria e Kosovës kërkoi “djalin e zemrës”, Profesor Selimin, ajo nuk e mbajti me klithma pas vetes. Ajo e fali. E fali me atë madhështi që vetëm nënat e këtyre trojeve e zotërojnë – duke e dorëzuar dhimbjen personale tek altari i lirisë kolektive. Edhe atëherë kur gishtat e saj, të rënduar nga pesha e viteve, numëruan plagët e hapura në trupin e të birit, qerpiku i saj nuk u dridh. Ajo i mëkoi plagët e tij me krenari, duke i parë ato jo si shenja vdekjeje, por si vula të pavdekësisë.
Sot, në 23-vjetorin e nisjes së saj drejt amshimit, Hata Dedaj-Berisha nuk kujtohet thjesht si një emër në epitaf. Ajo është shpirti i bardhë që endet nëpër flladin e lirisë që gëzojmë. Ajo është dëshmia se nëna shqiptare di të vuajë me dinjitet, të dojë pa kushte dhe të qëndrojë vertikal edhe kur bota përmbyset. Ajo shkoi te të dashurit e saj, atje ku dhimbja nuk ekziston, duke na lënë pas një udhërrëfyes moral: se si njeriu mund të mbetet i pathyeshëm, edhe kur jeta i kërkon gjithçka.
U prehtë në paqen e përjetshme, Nëna e Plagëve dhe e Krenarisë!
