Shkruan Zymer Mehani
(Një jetë mes shkronjave)
Për të kuptuar vëllimin “Dielli mbi qepalla”, duhet së pari të shohim profilin e autorit. Shkrimtari Syhejl Havolli (lindur më 1953, Prishtinë) nuk është thjesht një poet, por një rrugëtar i gjatë i letërsisë. I diplomuar në Fakultetin e Filologjisë dhe i përfshirë në “Leksikun e Shkrimtarëve Shqiptarë 1501-1990”, Havolli përfaqëson atë brez intelektualësh që u formuan nën dritën e figurave si Esad Mekuli (të cilit i kushtoi poemën “Ai lis shekullor”).
Puna e tij shumëvjeçare në Fakultetin e Filologjisë dhe përvoja si korrespondent i gazetës “Bota e Re” kanë skalitur tek ai një stil sa akademik, aq edhe depërtues, i cili kulmon në pjekurinë e tij krijuese me këtë vëllim të fundit.
- Arkitektura e vëllimit “Dielli mbi qepalla” (SHB “LENA”, Prishtinë, 2025)
Vëllimi “Dielli mbi qepalla” i S. Havollit është një strukturë integrale ku ndërthuren rreth 80 poezi, të cilat lëvizin nga konkretja tek abstraktja. Libri ndjek një linjë emocionale që fillon me ngrirjen e kujtesës (“Para statujës së ngrirë”) dhe përfundon me testamentin letrar dhe shënimet bio-bibliografike, duke krijuar një cikël të plotë jetësor.
Analiza tematike dhe filozofike
⦁ Dualiteti i diellit dhe qepallave: Titulli shërben si bosht integral. “Dielli” simbolizon të vërtetën absolute dhe jetën, ndërsa “qepallat” simbolizojnë perden mes të dukshmes dhe të padukshmes. Havolli propozon një “shikim të brendshëm” – aftësinë për të parë dritën edhe në errësirë ose meditim.
⦁ Topografia shpirtërore: Autori integron gjeografinë e tij personale (Prishtinën dhe Drinin) me gjeografinë universale të shpirtit. Në poezinë “Malli për blirët e Prishtinës”, qyteti nuk është thjesht vendndodhje, por një gjendje shpirtërore e pashlyeshme.
⦁ Stoicizmi dhe pranimi: Si një autor që ka kaluar nëpër zhanre të ndryshme (si monografitë “Ashti i dhembjes” apo “U bëra urë”), Havolli e trajton dhimbjen me një qetësi stoike. Dashuria dhe vdekja tek ai bashkëjetojnë pa konflikt, si pjesë e “Litarit të dritës”.
- Bibliografia si pasqyrë e evolucionit letrar
Krijimtaria e Syhejl Havollit është një ndërtesë komplekse ku çdo gjini letrare shërben si një shtyllë mbajtëse për botëkuptimin e tij artistik. Në fushën e poezisë, vepra si “Kënga e munguar”, “Heshtje” dhe “Maratona e ëndrrës” kanë shërbyer si laboratorë krijues ku janë vendosur bazat e lirikës së tij meditative. Këto botime, disa prej të cilave kanë kapërcyer kufijtë gjuhësorë, parashikuan pjekurinë dhe frymën ndërkombëtare që gjejmë sot te “Dielli mbi qepalla”.
Nga ana tjetër, angazhimi i tij në monografi, me vepra si “Ashti i dhembjes” dhe “Rikthimi i emrit”, dëshmon për një prirje të fortë intelektuale drejt dokumentimit të kujtesës dhe historisë. Ky interes për të shkuarën dhe për gjurmët e njeriut në kohë pasqyrohet në vëllimin e ri si një peshë ekzistenciale dhe një kërkim për përjetësinë.
Së fundi, kontributi i tij në prozë, veçanërisht përmes titullit “Një grusht mall”, shfaqet si një pararendëse e drejtpërdrejtë tematike. Malli, si një ndjenjë bosht që mbizotëron në vëllimin e fundit, e ka zanafillën pikërisht në këto kërkime narrative, duke u shndërruar tashmë nga një rrëfim në prozë në një imazh poetik të fuqishëm që qëndron “mbi qepallat” e lexuesit.
- Vlera integrale e veprës
Syhejl Havolli, përmes “Dielli mbi qepalla”, realizon një sintezë të karrierës së tij. Ai integron:
⦁ Përvojën akademike: Saktësinë e gjuhës dhe strukturës.
⦁ Identitetin kombëtar: Lidhjen e fortë me Prishtinën dhe historinë.
⦁ Lirikën universale: Mesazhin se njeriu, pavarësisht sfidave, mban brenda vetes një “zjarr që s’shuhet”.
Ky studim dëshmon se vepra nuk mund të shihet e izoluar; ajo është kurora e një rrugëtimi që filloi në korridoret e Fakultetit të Filologjisë dhe në faqet e gazetave studentore, për t’u shndërruar sot në një dritë që qëndron “mbi qepallat” e letërsisë sonë.
Besianë, më 14 prill 2026
