Shkruan Profesor Zymer Mehani
“Jehonë nga brigjet e Bistricës”
Poezia e Bajram Muharremit – Bistrica vjen si një rrëfim i sinqertë i shpirtit, i përvojës jetësore dhe i kujtesës sonë kombëtare. Në vargjet e tij ndihen zëri i vendlindjes, mallkimi i padrejtësisë, dhimbja për të rënët, por edhe urtia e njeriut që e sheh jetën si amanet dhe fjalën si përgjegjësi.
Kjo përmbledhje me tridhjetë poezi është përgatitur me synimin që lexuesi ta ndiejë rrugëtimin poetik të autorit në dy rrafshe kryesore: në rrafshin e atdheut, kujtesës dhe qëndresës, si dhe në rrafshin e jetës, mallit, familjes dhe refleksionit shpirtëror. Këto dy cikle nuk janë të ndara me mur, por lidhen natyrshëm mes tyre, ashtu siç lidhet jeta personale me historinë e popullit.
Në këtë libër është ruajtur zëri autorial, thjeshtësia e shprehjes dhe ritmi i brendshëm i vargut. Redaktimi është bërë me kujdes që poezitë të marrin formë më të qartë botimi, pa cenuar ndjeshmërinë, spontanitetin dhe karakterin e tyre burimor.
Bajram Muharremit – Bistrica e ndërton poezinë mbi përjetimin, mbi kujtesën dhe mbi besimin se fjala e shkruar mbetet dëshmi. Prandaj, kjo përmbledhje mund të lexohet edhe si një libër malli, edhe si libër nderimi, edhe si një thirrje për të mos harruar rrënjët, sakrificën dhe njeriun.
Atdheu, kujtesa dhe malli – universi poetik i një ndërgjegjeje kombëtare
Vëllimi poetik i organizuar në dy ciklet “Atdheu, kujtesa dhe qëndresa” dhe “Jeta, malli dhe kurbeti” paraqet një udhëtim shpirtëror e artistik nëpër botën e ndjenjave, kujtimeve dhe
përjetimeve që lidhen ngushtë me fatin e njeriut dhe të atdheut. Në qendër të këtij universi poetik qëndron njeriu shqiptar me plagët, shpresat, sakrificat dhe dashurinë e tij të patjetërsueshme për vendlindjen. Poezia shfaqet jo vetëm si mjet estetik, por edhe si
dëshmi e kohës, si akt kujtese dhe si thirrje për ndërgjegjësim shoqëror e kombëtar.
Që në ciklin e parë, poeti e vendos atdheun në qendër të reflektimit artistik. Kosova nuk paraqitet vetëm si hapësirë gjeografike, por si një realitet shpirtëror, historik dhe moral.
Nëpërmjet poezive që trajtojnë tema të luftës, dëshmorëve, kufirit, sakrificës dhe sfidave të shtetndërtimit, autori ndërton një diskurs poetik të mbështetur mbi dashurinë për vendin dhe përgjegjësinë qytetare. Titujt si “Si nuk keni turp – deputetë të Kosovës”, “Peng i
popullit”, “Terr në Kosovë” apo “Mos heshtni, po folni” dëshmojnë se poeti nuk mjaftohet me lavdërimin e atdheut, por shfaqet edhe si kritik i realitetit, duke ngritur zërin kundër padrejtësive, indiferencës dhe mungesës së përgjegjësisë shoqërore.
Një nga shtyllat kryesore tematike të vëllimit është kujtesa historike. Poeti e konsideron kujtesën si detyrim moral ndaj brezave që sakrifikuan për lirinë dhe dinjitetin kombëtar.
Poezitë kushtuar dëshmorëve, luftës dhe figurave të veçanta krijojnë një lloj memoriali poetik ku historia dhe emocioni ndërthuren natyrshëm. Në këtë këndvështrim, e kaluara
nuk paraqitet si nostalgji e thjeshtë, por si një burim force dhe vetëdijeje për të tashmen. Kujtesa shndërrohet në një akt rezistence ndaj harresës dhe deformimit të së vërtetës.
Një dimension i rëndësishëm i vëllimit është edhe poezia e protestës. Autori shpreh hapur shqetësimin për gjendjen shoqërore dhe politike, duke e përdorur poezinë si mjet komunikimi me lexuesin dhe si platformë reflektimi. Në shumë raste, zëri poetik merr trajtën e një apeluesi moral që kërkon përgjegjësi, drejtësi dhe ndërgjegjësim. Kjo e afron krijimtarinë me traditën e poezisë qytetare shqiptare, ku fjala artistike shërben edhe si
mision shoqëror.
Në ciklin e dytë, vëmendja zhvendoset nga hapësira kolektive drejt përjetimeve më intime të individit. Këtu dominojnë temat e jetës, kohës, mallit dhe kurbetit. Mërgimi paraqitet si një nga plagët më të mëdha shpirtërore të shqiptarit, si një largim fizik që nuk arrin të
shkëpusë lidhjet emocionale me vendlindjen. Poezitë “Mërgimtari”, “Pleqëri në kurbet” dhe “Treni i ftohtë” bartin një ngarkesë të fortë emocionale, duke pasqyruar vetminë, mallin dhe sakrificën e njeriut që jeton larg tokës së vet. Kurbeti nuk shihet vetëm si fenomen
ekonomik apo social, por si përvojë ekzistenciale që prek identitetin dhe shpirtin e individit.
Në këtë cikël shfaqet fuqishëm edhe meditimi mbi kohën dhe jetën. Poezi si “Jeta dhe koha që ikën”, “Mesazh jete” apo “Njeriu i mirë” dëshmojnë për një prirje reflektive që e çon autorin drejt pyetjeve universale mbi kuptimin e ekzistencës, vlerën e njeriut dhe gjurmët
që ai lë pas. Këto poezi i japin vëllimit një dimension humanist dhe filozofik, duke e zgjeruar horizontin tematik përtej kufijve të përvojës kombëtare.
Nga aspekti stilistik, poezia karakterizohet nga një komunikim i drejtpërdrejtë dhe i sinqertë me lexuesin. Autori shmang ndërlikimet artificiale dhe mbështetet në qartësinë e mendimit dhe të ndjenjës. Vargu duket të jetë kryesisht i lirë, duke i dhënë poetit
mundësinë të ndjekë natyrshëm ritmin e emocionit dhe të reflektimit. Kjo zgjedhje stilistike përputhet me natyrën e temave të trajtuara, ku rëndësi parësore merr mesazhi dhe ngarkesa emocionale.
Figuracioni poetik është i pasur me metafora, simbole, personifikime dhe pyetje retorike.
Simbole të tilla si kufiri, lumi, heshtja, terri dhe treni marrin kuptime të shumëfishta, duke kaluar nga dimensioni konkret në atë shpirtëror dhe kombëtar. Veçanërisht motivi i lumit dhe i kufirit fiton vlera simbolike që lidhen me qëndresën, identitetin dhe vazhdimësinë historike. Personifikimet dhe apostrofat krijojnë afërsi emocionale me lexuesin, ndërsa pyetjet retorike shërbejnë si mjete për të nxitur reflektimin dhe vetëdijesimin.
Edhe gjuha poetike paraqet si një nga vlerat e rëndësishme të vëllimit. Ajo është e pastër, e kuptueshme dhe e mbështetur në fondin e gjallë të shqipes. Elementet e ligjërimit popullor
dhe shprehjet karakteristike të traditës shqiptare i japin poezisë ngrohtësi dhe autenticitet.
Kjo gjuhë e afërt me lexuesin e bën mesazhin poetik më të drejtpërdrejtë dhe më të ndjeshëm.
Në tërësi, ky vëllim paraqitet si një dëshmi poetike e dashurisë për atdheun, e respektit për sakrificën dhe e përkushtimit ndaj vlerave njerëzore. Ai ndërthur kujtesën historike me përjetimin individual, protestën qytetare me meditimin filozofik dhe mallin me shpresën.
Përmes një poezie të sinqertë, të angazhuar dhe emocionalisht të ngarkuar, autori arrin të ndërtojë një univers artistik ku fjala poetike bëhet zë i ndërgjegjes, i kujtesës dhe i identitetit kombëtar.
“Gjurmë drite në kohë”
Vëllimi i poezive të Bajram Muharremit – Bistrica, GJURMË DRITE NË KOHË vjen si vazhdim i natyrshëm i zërit të tij krijues: një zë që e ka burimin në kujtesën familjare, në dhimbjen e atdheut, në mallin e mërgimit dhe në besimin se fjala e shkruar ruan atë që koha shpesh përpiqet ta mbulojë.
Në këtë përmbledhje janë sistemuar poezitë që nuk u përfshinë në vëllimin e parë, duke ruajtur frymën autoriale dhe drejtimin tematik të autorit. Poezitë janë ndarë në dy cikle: i pari përmbledh vargjet që lidhen me Bistricën, atdheun, kujtesën, sakrificën dhe figurat e nderuara; i dyti sjell meditime mbi jetën, mërgimin, familjen, besimin, falënderimin dhe urtinë e përditshme.
Bajram Muharremi – Bistrica shkruan me thjeshtësi dhe me një sinqeritet të dukshëm. Ai nuk e ngarkon vargun me zbukurime të tepërta, por kërkon që fjala të arrijë drejtpërdrejt te lexuesi. Kjo
e bën poezinë e tij të afërt, të kuptueshme dhe të lidhur ngushtë me përvojën jetësore.
Ky vëllim ruan një vijë të fortë malli: malli për vendlindjen, për lumin e Bistricës, për prindërit, për njerëzit e zemrës dhe për kohën që nuk kthehet më. Por, krahas mallit, në këto poezi gjendet
edhe qëndresa, lutja, mirënjohja dhe dëshira për të lënë pas një dëshmi të mirë njerëzore e kombëtare.
Prandaj, GJURMË DRITE NË KOHË mund të lexohet si një libër vazhdimësie: vazhdimësi e kujtesës, e dashurisë për tokën e të parëve dhe e besimit se poezia mbetet shtëpi shpirtërore
për njeriun që jeton larg, por nuk ndahet kurrë nga rrënjët e veta.
Drita e kujtesës dhe poetika e identitetit në vëllimin “Gjurmë drite në kohë” të Bajram Muharremit
Poezia shqiptare bashkëkohore vazhdon të mbetet një hapësirë ku ndërthuren kujtesa individuale dhe ajo kolektive, përvoja personale dhe historia kombëtare, malli për vendlindjen dhe reflektimi mbi fatin njerëzor. Në këtë kontekst, vëllimi poetik “Gjurmë drite në kohë” i Bajram Muharremit paraqitet si një dëshmi e ndjeshme e lidhjes së poetit me atdheun, familjen, mërgimin dhe vlerat e përhershme të jetës. Ky libër nuk është vetëm një përmbledhje poezish, por sepse dashuria për atdheun buron nga përjetimi personal dhe jo nga deklarimi formal.
Po aq e rëndësishme në këtë vëllim është figura e nënës, e cila zë një vend qendror në strukturën emocionale të librit. Poezitë kushtuar NËNË Emines janë ndër më prekëset dhe më të ngarkuarat me ndjenjë. Nëna paraqitet si simbol i dashurisë së pakushtëzuar, i sakrificës dhe i urtësisë. Ajo nuk mbetet vetëm figurë familjare, por fiton përmasa universale, duke u
identifikuar shpesh me tokën, me atdheun dhe me vazhdimësinë e jetës. Tituj si “Eminja – nënë e dheut dhe dritë e Dardanisë”, “Nëna Emine”, “Nënë Eminja” dhe “Lutje te varri i nënës”
dëshmojnë se poeti e sheh nënën si burimin e parë të dritës shpirtërore. Nëpërmjet saj ai rikthen kujtimet, shpreh mallin dhe ndërton një dialog të vazhdueshëm me të kaluarën.
Një tjetër dimension i rëndësishëm i veprës është përvoja e mërgimit. Poezitë si “Kur nata bie mbi Suedi” dhe “Pranverë në Hässleholm” pasqyrojnë jetën larg vendlindjes dhe konfliktin e
brendshëm ndërmjet integrimit në një realitet të ri dhe ruajtjes së lidhjeve me atdheun. Mërgimi në poezinë e Bajram Muharremit nuk paraqitet thjesht si largim fizik, por si një gjendje shpirtërore e karakterizuar nga malli, kujtesa dhe kërkimi i identitetit. Kjo e bën poezinë e tij pjesë të traditës së gjerë të letërsisë shqiptare të mërgatës, ku vendlindja mbetet gjithmonë e pranishme si horizont emocional.
Në pjesën e dytë të vëllimit vërehet një prirje më e theksuar filozofike. Poezitë “Jeta”, “Vdekja”, “Filozofi e jetës”, “Mos nxito” dhe “Jeta është amanet” trajtojnë çështje universale që prekin fatin
e njeriut, kalimin e kohës dhe kuptimin e ekzistencës. Këtu poeti shfaqet si një meditues që kërkon të nxjerrë urtësi nga përvoja jetësore. Ai nuk i trajton këto tema në mënyrë abstrakte, por
i lidh me përvojat konkrete të njeriut të zakonshëm. Për këtë arsye poezia e tij fiton karakter refleksiv dhe moral, duke u bërë bartëse e mesazheve të qarta njerëzore.
Nga pikëpamja stilistike, vëllimi karakterizohet nga një gjuhë e drejtpërdrejtë dhe e kuptueshme.
Autori shmang hermetizmin dhe ndërlikimet e panevojshme poetike, duke zgjedhur një komunikim të afërt me lexuesin. Kjo thjeshtësi nuk duhet parë si mungesë artistike, por si
zgjedhje estetike që synon të ruajë autenticitetin e ndjenjës. Ligjërimi poetik mbështetet kryesisht në rrëfimin lirik dhe në tonin meditativ, duke krijuar një atmosferë intime dhe të sinqertë.
Figuracioni poetik i veprës ndërtohet kryesisht mbi metaforën, simbolin, personifikimin dhe epitetin. Simboli i dritës është figura dominuese që përshkon të gjithë librin. Drita lidhet me
kujtesën, me shpresën dhe me vazhdimësinë shpirtërore. Po ashtu, Bistrica, mali, toka dhe nëna shndërrohen në simbole të identitetit dhe të qëndrueshmërisë. Personifikimet e natyrës i japin poezisë një dimension emocional, ndërsa epitetet kontribuojnë në krijimin e një atmosfere lirike dhe të ngrohtë.
Sa i përket metrikës, poezitë duket se mbështeten kryesisht në vargun e lirë, një zgjedhje që i jep autorit mundësinë të shprehë lirshëm emocionet dhe mendimet. Ritmi krijohet jo nga skema
të rrepta metrike, por nga përsëritjet, paralelizmat sintaksore dhe organizimi emocional i vargut.
Në disa poezi vërehen edhe jehona të këngës popullore dhe të elegjisë tradicionale shqiptare, gjë që dëshmon lidhjen e autorit me trashëgiminë kulturore kombëtare.
Në tërësinë e tij, vëllimi “Gjurmë drite në kohë” paraqitet si një vepër me vlera të dukshme emocionale dhe artistike. Ai ndërton një poetikë të kujtesës, të dashurisë për vendlindjen, të respektit për familjen dhe të reflektimit mbi jetën. Përmes një gjuhe të qartë, figuracioni të natyrshëm dhe një ndjeshmërie të sinqertë lirike, Bajram Muharremi arrin të krijojë një poezi që komunikon drejtpërdrejt me lexuesin dhe që ruan gjallë vlerat themelore të identitetit, kujtesës dhe humanizmit. Pikërisht për këtë arsye, “Gjurmë drite në kohë” mund të lexohet si një testament shpirtëror i autorit, ku çdo poezi bëhet një gjurmë e re drite në rrjedhën e pandërprerë të kohës.
Cili është shkrimtari Bajram Muharremi
Bajram Muharremi u lind më 25 gusht 1955 në fshatin Lumbardh (Bistricë) të Shalës së Bajgorës, komuna e Albanikut (Leposaviq). Shkollën fillore e kreu në vendlindje, të mesmen në Vushtrri, ndërsa SHLP në Prishtinë. Ka absolvuar gjithashtu edhe në Fakultetin Juridik në Universitetin e Prishtinës.
Bajram Muharremi ka shkruar dhe botuar shumë artikuj, poezi e vepra, si:
1. Gjurmë atdhetarie, 2015
2. Vullkan i fjetur, poezi, 2016
3. Vullkani i shpërthithur, poezi, 2018
4. Nëpër shtigjet e jetës sime (Kosovë – Suedi), 2021
5. Mbi krahë të ëndrrës, (Poezi), 2021
6. Vlerësimet e miqve, (Recensione, intervista, reportazhe, opinione), 2021
7. Flatrat e Fjalëve (bashkëautor me Mariana Grigore), 2021
8. Kadri Bistrica – Gur i kufirit të atdheut, 2022
9. Mall dhe dashuri, Poezi – Längtan och kärlek, Poesi, 2023
10. Më ka marrë malli, nënë, 2024
11. Thesari i mençurisë, 2024
12. Haxhi-një përvojë e ndritshme e besimit, 2025
13. Gjurmë drite në kohë, poezi, 2026
14. Jehonë në brigjet e Bistricës, poezi, 2026
Për jetën dhe veprën e autorit, Zymer Mehani ka botuar monografinë “Me atdheun në zemër”, Printing Press, Prishtinë, 2025
