Doli nga shtypi libri monografik,”Mësuesi Hero Hamzë Thaqi”.
Shtëpia botuese,” LENA GRAFIK”…
Prof, Qazim Berisha
RECENSION
Për monografinë “Mësuesi Hero Hamzë Thaçi” të bashkautorëve, Fadil H. Curri dhe Shpresa Thaqi Paloja…
I.
Monografia “Mësuesi Hero Hamzë Thaçi” e bashkautorëve Fadil H. Curri dhe Shpresa Thaqi Paloja, paraqet një përpjekje serioze për të ndriçuar jetën, veprën dhe trashëgiminë historike, arsimore e kombëtare të një figure të rëndësishme të arsimit shqip dhe të qëndresës shqiptare në Kosovë. Në qendër të kësaj vepre qëndron personaliteti i ish mësuesit Hamzë Thaçit, një mësues, atdhetar dhe veprimtar i dalluar, i cili përmes punës së tij arsimore dhe qëndrimit të tij kombëtar u bë pjesë e kujtesës historike të vendlindjes dhe të familjes së tij. Kjo vepër nuk është thjesht një biografi individuale. Ajo ndërtohet si një tekst me karakter monografik, historik, familjar dhe dokumentar, ku figura e ish mësuesit Hamzë Thaçit shërben si bosht qendror rreth të cilit zhvillohet një rrëfim më i gjerë për fatin e një familjeje shqiptare dhe, përmes saj, për fatin e shumë familjeve shqiptare që përjetuan dëbime, shpërngulje, burgosje, represion politik dhe sakrifica për arsim e liri. Nga pikëpamja tematike, bashkautorët e vendosin rrëfimin në një hark të gjerë kohor Vepra nis me kujtesën e hershme të familjes, sidomos me dëbimin nga Krahina e Toplicës gjatë viteve 1877–1878, vijon 9 me vendosjen e muhaxhirëve në Siboc, me formimin e jetës familjare dhe shoqërore në këtë lokalitet të ri, pastaj kalon te figura e Avdyl Thaçit, te Hamzë Thaçit si mësues e atdhetar, vazhdon te pasardhësit e tij, te Rasim Hamzë Thaçit dhe përvoja e tij e burgut politik, deri te kontributi i familjes gjatë luftës së Kosovës dhe në diasporë. Një ndër vlerat kryesore të monografisë është karakteri i saj dëshmues.
II.
Bashkautorët nuk mbështeten vetëm në përshkrim të lirë letrar, por edhe në rrëfime familjare, kujtime të trashëguara, të dhëna biografike, referenca nga shtypi i kohës dhe dëshmi për ngjarje konkrete.
Veçanërisht të rëndësishme janë rrëfimet që lidhen me z. Rasim Hamzë Thaçin, i cili paraqitet si bartës i kujtesës familjare dhe si dëshmitar i një periudhe të rëndë, ku burgosjet, përndjekjet dhe represioni ndaj shqiptarëve përbënin një realitet të hidhur. Figura e Hamzë Thaçit paraqitet në vepër si simbol i mësuesit që nuk e kupton arsimin vetëm si profesion, por si mision kombëtar. Ai del si njeri i dijes, i përkushtimit dhe i sakrificës, i cili në rrethana të vështira kohore e shoqërore punoi për arsimimin e brezave të rinj dhe për ruajtjen e gjuhës e identitetit shqiptar. Në këtë aspekt, monografia e vendos Hamzë Thaçin në vazhdën e atyre mësuesve shqiptarë që e kthyen shkollën shqipe në vatër të vetëdijes kombëtare.
III.
Nga ana përmbajtësore, vepra trajton edhe rolin e familjes si institucion i kujtesës Familja Thaçi paraqitet jo vetëm si një familje biologjike, por si një strukturë që bart traditë, vlera morale, përvojë historike dhe vetëdije kombëtare. Përmes figurave si Avdyl Thaçi, Hamzë Thaçi, Zahide Rexhepi Thaçi, Rasim Hamdi Thaçi, Sadije Berisha Thaçi, Azem Thaçi, Fitim Thaçi dhe Shpresa Thaçi Paloja, bashkautorët krijon një panoramë të vazhdimësisë familjare në kohë. Një element i rëndësishëm i monografisë është edhe paraqitja e rolit të gruas shqiptare. Figura e znj. Zahide Rexhepi Thaçit dhe ajo e Sadije Berisha Thaçit dalin si shembuj të qëndresës, përkushtimit familjar dhe ruajtjes së dinjitetit në rrethana të vështira. Këto figura nuk janë trajtuar vetëm në planin familjar, por edhe si bartëse të vlerave morale dhe njerëzore, që ndikuan në edukimin e brezave dhe në ruajtjen e lidhjes me vendlindjen, traditën dhe identitetin.
Në aspektin gjuhësor dhe stilistik, monografia përdor një gjuhë të kuptueshme, të rrjedhshme dhe të afërt me lexuesin. Në shumë pjesë vërehet ndërthurja e stilit dokumentar me atë letrar e përkujtimor.
IV.
Pjesët që flasin për dëbimin nga Toplica, për rrugëtimin e muhaxhirëve dhe për kujtimet familjare kanë ngarkesë emocionale, ndërsa pjesët biografike dhe historike ruajnë një ton më informues. Vlen të theksohet se kjo monografi ka rëndësi edhe për historikun e Sibocit dhe të rrethinës së Obiliqit/Kastriotit. Duke sjellë të dhëna për vendosjen e familjeve muhaxhire, për formimin e fshatit, për shkollën shqipe, për figurat arsimore dhe për kontributin e familjeve vendase, bashkautorët kontribuan në pasurimin e historisë lokale.
Nga pikëpamja akademike, vepra mund të shihet si një kontribut në fushën e monografisë familjare dhe historisë së kujtesës. Ajo nuk synon të jetë një studim i mbyllur shkencor në kuptimin e ngushtë akademik, por një bazë e rëndësishme dokumentare dhe përkujtimore. Pikërisht këtu qëndron vlera e saj: ajo mbledh një material të gjerë, e sistematizon dhe e vendos në dispozicion të lexuesve e studiuesve të ardhshëm. Megjithatë, si çdo vepër monografike me bazë kujtesën familjare dhe rrëfimin gojor, edhe kjo vepër do të përfitonte edhe më shumë nga një aparat më i zgjeruar shkencor: shënime në fund të faqes, bibliografi të plotë, burime arkivore, dokumente të skanuara, fotografi familjare të datuara dhe indeks emrash. Këto elemente do ta forconin edhe më tepër karakterin akademik të saj dhe do t’ua lehtësonin studiuesve verifikimin e të dhënave. Në përfundim, monografia “Mësuesi Hero Hamzë Thaçi” e bashkautorëve, Fadil H. Curri dhe Shpresa Thaqi Paloja, është një vepër me vlerë të lartë letrare, historike, familjare, arsimore dhe kombëtare. Ajo sjell para lexuesit një rrëfim të gjerë për një familje shqiptare që kaloi nëpër sfida të shumta, por që ruajti dinjitetin, kujtesën dhe përkushtimin ndaj arsimit e lirisë. Kjo vepër meriton të vlerësohet si një kontribut i rëndësishëm në dokumentimin e historisë familjare dhe lokale, por edhe si një thirrje për brezat e rinj që ta njohin të kaluarën, ta ruajnë kujtesën dhe ta çmojnë lirinë, arsimin dhe identitetin kombëtar. Në këtë kuptim, monografia nuk është vetëm libër për të kaluarën; ajo është vlerë dhe amanet për të ardhmen.
Bashkautorët shprehin mirënjohje nga zemra, për kontributin me shumë vlerë që dhanë znj.Shpresa dhe ztr. Adnan Paloja, për botimin e këtij libri…
