Poemë epike për lirinë
Për dëshmorët, çlirimtarët dhe familjet që mbajtën mbi supe peshën e luftës.
I
KUR U ZGJUA KOSOVA
Ishte natë.
Një natë e gjatë,
e rëndë si gur mbi kraharor.
Kosova flinte me frikën,
por nën dhe
i digjej një zjarr.
Një zjarr i vjetër,
i mbajtur gjallë
nga nënat,
nga etërit,
nga këngët e moçme,
nga një fjalë e shenjtë:
LIRI!
Dhe erdhi dita
kur fjala u bë kushtrim.
Nga Llapi,
nga Drenica,
nga Dukagjini,
nga Karadaku,
nga Pashtriku,
nga çdo anë e Kosovës,
u ngritën bijtë e saj.
Nuk kishin shumë,
por kishin një gjë
që nuk blihet:
zemrën.
II
ÇLIRIMTARËT
Çlirimtarë!
Kështu do t’ju thërrasë historia.
Jo për gradat,
jo për dekoratat,
jo për lavdinë tokësore,
por për atë që bëtë
kur atdheu kërkoi bijtë e vet.
Dolët nga shtëpitë
me një çantë të vogël,
me një armë në dorë
dhe me një Kosovë të tërë
në zemër.
Pas jush mbetën
nënat me lot në sy,
baballarët me heshtjen burrërore,
gratë me ankthin në zemër,
fëmijët që s’e kuptonin
pse babai po ikte.
Por ju e dinit.
E dinit se një ditë
fëmijët duhej të rriteshin
pa frikë.
E dinit se një ditë
shqipja duhej të dëgjohej
e lirë.
E dinit se një ditë
flamuri duhej të valonte
pa u fshehur.
Dhe shkuat.
III
LLAPI
O Llapi im,
tokë e bukës dhe e besës,
kur ra kushtrimi
u zgjuan malet.
Nga Tërrnava
deri në Grykë të Llapit,
nga Llapashtica
deri në Gollak,
u ndezën zemrat.
Nëpër rrugët e fshatrave
kalonin djemtë.
Disa i njihnim.
Disa i kishim fqinj.
Disa i kishim shokë.
Disa i kishim bij.
Dhe askush nuk pyeti:
“Sa zgjat lufta?”
Pyetja ishte tjetër:
“Kur niset?”
Llapi e kuptoi
se liria nuk pritet te dera.
Liria merret
me sakrificë.
Dhe bijtë e tij
dolën përpara.
IV
DRENICA
Pastaj historia
u kthye nga Prekazi.
Atje ku një familje
u bë kala.
Atje ku një emër
u bë simbol.
Adem Jashari.
Dhe me të
familja Jashari.
Prekazi nuk ishte më
vetëm një vend.
U bë zemër.
U bë kushtrim.
U bë testament.
U bë fjala
që i dha Kosovës
një forcë të re:
Qëndro!
Dhe Kosova qëndroi.
V
NËPËR LLOGORE
Në llogore
nuk kishte poezi.
Kishte heshtje.
Kishte pritje.
Kishte frikë.
Por mbi frikën
qëndronte guximi.
Një ushtar shikonte tjetrin
dhe nuk kishte nevojë
të fliste.
Një shikim mjaftonte.
“Jemi këtu.”
Dhe kjo ishte e gjitha.
Jashtë binte shi.
Brenda binte heshtje.
Në largësi
dëgjohej krisma.
Dikush përmendte nënën.
Dikush gruan.
Dikush fëmijët.
Dikush vetëm Kosovën.
Dhe nata vazhdonte.
VI
KOSHARJA
Koshare!
Emër i shkruar
me zjarr mbi gur.
Atje kufiri
nuk ishte vetëm vijë.
Ishte pengesë.
Dhe bijtë e Kosovës
i dolën përballë.
Mbi male
u përplasën krismat.
Por mbi krisma
qëndronte një zë:
PËR LIRI!
Koshare,
ti mbete në kujtesë
si një plagë
dhe si një krenari.
Aty ranë burra.
Aty mbetën ëndrra.
Aty u shkrua
një faqe e rëndë
e historisë sonë.
VII
PASHTRIKU
Pashtriku i lartë
pa shumë.
Pa djem që u nisën
me sytë nga atdheu.
Pa net pa gjumë.
Pa shokë që nuk u kthyen.
Pa plagë.
Pa lot.
Pa frikë.
Dhe kur mali u mbulua
me mjegull,
zëri i luftëtarit
e çau heshtjen:
“Përpara!”
Një fjalë.
Vetëm një fjalë.
Por pas saj
ishte një popull.
VIII
ATA QË NUK U KTHYEN
Por jo të gjithë
u kthyen në shtëpi.
Disa mbetën
aty ku ranë.
Një gur.
Një varr.
Një emër.
Një fotografi.
Dhe një nënë.
Vetëm kaq mjafton
për të treguar
sa kushton liria.
Në shtëpinë e tyre
dera mbeti hapur.
Nëna vazhdoi të presë.
Ndonjëherë
edhe sot
zemra e saj
dëgjon hapa.
Por dera nuk hapet.
Sepse biri
ka hyrë në përjetësi.
IX
NËNA E DËSHMORIT
Mos e pyet nënën
si e ka zemrën.
Ajo nuk përgjigjet.
Sepse zemra e saj
ka dy emra:
birin
dhe Kosovën.
Kur flet për të,
sytë i mbushen me dritë.
Kur hesht,
i mbushen me lot.
Ajo nuk thotë:
“Ma ktheni djalin.”
Ajo thotë:
“Mos e harroni!”
Kjo është lutja e saj.
Kjo është dhimbja e saj.
Ky është amaneti.
X
FËMIJËT E LIRISË
Sot fëmijët
shkojnë në shkollë.
Me libra në duar.
Me ëndrra në sy.
Me gjuhën shqipe
në buzë.
Ata ndoshta nuk e dinë
sa e rëndë ishte nata.
Ndoshta nuk e dinë
sa gjatë priti Kosova.
Por duhet ta mësojnë.
Jo për të urryer.
Por për të mos harruar.
Sepse populli
që harron të kaluarën
e humb rrugën e së ardhmes.
XI
AMANETI
Amaneti i dëshmorëve
nuk është urrejtja.
Është liria.
Nuk është hakmarrja.
Është drejtësia.
Nuk është përçarja.
Është bashkimi.
Nuk është pasuria.
Është dinjiteti.
Nuk është zhurma.
Është puna.
Prandaj,
o bij të Kosovës,
ruajeni atë që u fitua.
Me dije.
Me punë.
Me drejtësi.
Me dashuri.
Me përgjegjësi.
Se liria
nuk mjafton të fitohet.
Ajo duhet
të ruhet çdo ditë.
XII
MOS E PËRDORNI DËSHMORIN
Mos e përdorni dëshmorin
për fjalë të kota.
Mos e vendosni emrin e tij
nëpër gojë
kur ju duhet vota.
Mos e përdorni sakrificën
për interesa të vogla.
Dëshmori është më i madh
se çdo parti.
Më i madh
se çdo pushtet.
Më i madh
se çdo emër.
Ai i përket Kosovës.
Ai i përket historisë.
Ai i përket
kujtesës së kombit.
XIII
PLAGËT QË FLASIN
Ka çlirimtarë
që ecin sot nëpër rrugë.
Ndoshta i shihni.
Ndoshta nuk i njihni.
Por disa prej tyre
mbajnë në trup
historinë.
Një plagë në krah.
Një shenjë në fytyrë.
Një dhimbje në shpirt.
Ata nuk flasin shumë.
Sepse ata që e kanë parë luftën
e dinë se lufta
nuk është tregim.
Është plagë.
Është kujtim.
Është heshtje.
XIV
KOSOVA E LIRË
Sot flamuri valon.
Sot kënga dëgjohet.
Sot fëmija thotë:
“Jam shqiptar.”
Dhe askush
nuk duhet ta ulë kokën.
Kjo është Kosova
për të cilën u luftua.
Por rruga vazhdon.
Sepse liria kërkon
një shtet të drejtë.
Kërkon shkollë.
Kërkon dije.
Kërkon punë.
Kërkon shpresë.
Kërkon që i riu
të mos e braktisë vendin
për një jetë më të mirë.
Kjo është beteja
e brezit tonë.
XV
KUR TË NA PYETË HISTORIA
Një ditë
do të na pyesë historia:
“Çfarë bëtë me lirinë
që ju lanë ata?”
Çfarë do të themi?
Se u përçamë?
Se u harruam?
Se e humbëm kujtesën?
Jo!
Duhet të themi:
E ruajtëm.
E ngritëm.
E forcuam.
E bëmë më të drejtë.
E bëmë më të bukur.
E bëmë një vend
ku fëmijët e dëshmorëve
mund të ecin
me kokën lart.
XVI
ÇLIRIMTARË
Çlirimtarë!
Ju nuk jeni vetëm
në fotografitë e vjetra.
Jeni në flamur.
Në këngë.
Në shkollë.
Në gur.
Në kujtim.
Në çdo mëngjes
kur dielli lind
mbi Kosovë.
Jeni në çdo fëmijë
që hap librin.
Në çdo nënë
që e përcjell djalin
për në shkollë.
Në çdo plak
që kujton luftën.
Në çdo ushtar
që mban uniformën
me nder.
Jeni aty.
XVII
BETIMI
Prandaj,
para varreve tuaja
po e themi edhe një herë:
Nuk do t’ju harrojmë!
Do t’i ruajmë emrat.
Do t’i ruajmë varret.
Do t’i ruajmë kujtimet.
Do ta ruajmë gjuhën.
Do ta ruajmë tokën.
Do ta ruajmë lirinë.
Dhe kur fëmijët tanë
të na pyesin:
“Kush ishin çlirimtarët?”
Do t’u themi:
Ishin bijtë
që u ngritën
kur atdheu i thirri.
Ishin ata
që e vunë Kosovën
mbi veten.
Ishin ata
që ranë
që ne të ngriheshim.
Ishin ata
që e kthyen
frikën në guxim,
natën në agim,
dhimbjen në kujtesë,
dhe ëndrrën
në liri.
XVIII
PËR JU
Për ju, dëshmorë,
një lule.
Për ju, çlirimtarë,
një përkulje.
Për ju, nëna,
një lot.
Për ju, fëmijë të dëshmorëve,
një përqafim.
Për ju, Kosovë,
një betim:
Të mos harrojmë!
Sepse mbi këtë tokë
ka rënë gjak.
Dhe nga ai gjak
ka mbirë liria.
XIX
EPILOG
Kur të perëndojë dielli
mbi malet e Kosovës,
kur të heshtë qyteti
dhe nata të zbresë ngadalë,
ndoshta do të dëgjoni
një zë të largët.
Mos u trembni.
Nuk është krismë.
Është kujtesa.
Është zëri i atyre
që nuk u kthyen.
Dhe ai zë
do të na thotë:
“Mos e harroni lirinë!”
Pastaj era
do të kalojë mbi varre,
do t’i përkundë lulet,
do të prekë flamurin,
dhe Kosova
do të vazhdojë të jetojë.
Sepse ata ranë.
Por atdheu u ngrit.
Ata u ndalën.
Por liria vazhdoi.
Ata heshtën.
Por historia foli.
Dhe do të flasë
përherë.
ÇLIRIMTARË!
Ju ishit gjaku i lirisë,
ju jeni drita e kujtesës,
ju mbetët në zemrën e Kosovës,
si fjala më e shenjtë:
LIRI!
Lavdi përjetë dëshmorëve!
Nderim çlirimtarëve!
Respekt familjeve të dëshmorëve!
Kujtesë brez pas brezi!
