Qirici Mina-VAJZA QË U BË KËNGË

VAJZA QË U BË KËNGË
“Mbi një gur anës detit,
qan e zeza, qan e mjera, qan me lot.
Një që kisha, një që doja, iku dhe më la e mjera,
iku dhe më la…”
Yjet shuheshin një nga një mbi detin Jon. Vetëm Afërdita mbulonte ende gjirin e Himarës me dritë argjendi, si një hënë e zbehtë.
Mali i Çikës, që sundonte fshatrat e Bregut me bukuri përrallore, dhe mali i Shën Andonit mbi qytetin e lashtë, shkundnin nga supet natën.
Kalaja e vjetër rënkonte.
Nga vitet… apo nga dhimbjet e shekujve?
Një varkë e lodhur priste lundrimin e radhës në limanin e Spilesë.
Për ku do të nisej?
Cili do të ishte udhëtari që do të shkonte matanë detit pafund?
Vajza flinte në gjoksin e tij, me krahët shtrënguar rreth qafës, sikur të donte ta mbante përgjithmonë pranë vetes.
Të mos ikte.
Ajo të ishte Ai… dhe Ai të ishte Ajo.
Në cep të buzëve qershi i ndriçonte një buzëqeshje e lehtë, si lule manushaqeje.
Kujt i qeshte në ëndërr vajza e mjerë?
Djali e vështronte me dhimbje.
Mall dhe trishtim.
Një brengë që i shqyente zemrën.
Mërmëriti në heshtje këngën e vjetër, atë që ia kishte kënduar i ati kur ishte i vogël.
Edhe atë e kishte tretur kurbeti.
Fytyrën nuk ia mbante mend, por zëri dhe kënga i kishin mbetur thellë në shpirt.
Ndoshta ia kishte kënduar nënës… ndoshta për herë të fundit, në një dasmë fshati.
E donte shumë.
“Çohu moj, sado fjete,
do të shkoj larg, o në kurbet,
tre dete e tre male kaptuar…
Çfarë do të të sjell?
Një degë lajthie?”
Mbi jastëk i vendosi një degëz lajthie, këputur në korien e Tikos.
Thoshin se dega e lajthisë është dashuri, kujtesë, besë… dhe pritje.
Kokrrat e pjekura u shpërndanë mbi shtrat si një gjerdan i hollë floriri.
Dhe ai iku.
U tret.
U humb në kurbet.
Vajza qëndronte mbi shkëmb dhe këndonte, me sytë tretur në det.
Priste të kthehej Ai.
Nga deti u nis — nga deti e priste.
“Do të kthehem…” i kishte premtuar.
“Për ty.
Për dashurinë.
Lajthiza ime…
Fryma ime…
Drita ime…”
Deti e përpinte këngën në gjirin e tij.
“Një që kisha, një që doja,
iku dhe më la e mjera…
iku dhe më la…”
Mali i Çikës heshtte.
Në breg fluturonin pulëbardhat. Vinin tufa-tufa nga Vunoi, Qeparo, Dhërmi, Pilur, Qafa e Llogarasë — nga gjithë fshatrat e Bregut.
Vajza u përgjërohej:
— Ju, të bardha pulëbardha, a e shihni përtej valëve?
A po duket? A po vjen?
Pulëbardhat klithnin me trishtim:
— Krau… krau… krau…
I uleshin mbi supe, mbi duar, mbi këmbë, sikur ta përqafonin me dashurinë e tyre të egër.
Dhe këndonin bashkë me të:
“Gjithë bota ven e vijnë,
por ai nuk vjen, e mjera…
por ai nuk vjen…”
Ditët bëheshin javë, javët muaj, muajt vite.
Kënga përhapej si erë:
“Mbi një gur anës detit,
qan e zeza, qan e mjera…”
Ikte dimri, vinte pranvera.
Ikte vera, vinte vjeshta…
Vajza u lutej dallëndysheve.
Zëri i ishte lodhur.
Flokët i ishin zbardhur.
“Ju, zogj të bukur shtegtarë,
ju që çani det e male,
mos e patë të dashurin tim?
Rron apo nuk rron?
Vallë, a më kujton… e mjera…
vallë, a më kujton?”
Dhe një ditë… apo një natë… një mëngjes… apo një mbrëmje… deti nuk e pa më vajzën ulur mbi gurin e zi.
U tret.
Thonë se u bë shkëmb.
U bë det.
U bë valë.
U bë pulëbardhë.
U bë vaj dhe klithmë.
U bë këngë.
Dhe kënga mbeti.
Kur hëna ngrihet mbi malin e Çikës, valët këndojnë me iso labërie:
“Mbi një gur anës detit,
qan e zeza, qan e mjera, qan me lot…
Një që kisha, një që doja, iku dhe më la e mjera…
iku dhe më la…”
Deti mban në gji lotët dhe dhimbjen e saj.
Kalaja në malin e Shën Andonit rënkon.
Këndon shenjti për vajzën që u bë këngë?
Apo këndon vetë kënga për Vajzën e Valëve?
Në bregun e detit, mbi një gur të vetmuar, ajo priti një dashuri që nuk u kthye kurrë…