Shkruan Prof. Dr.Sadri Rexhepi
Kujtime dhe dëshmi mbi veprimtarnë e tij në treven e Llapit, me rastin e 40
vjetorit të vdekjes së tij
Historia e lëvizjes kombëtare shqiptare në Kosovë nuk mund të trajtohet
vetëm përmes dokumenteve zyrtare, procesverbaleve gjygjësore dhe
materialeve arkivore. Një rëndësi të veçantë kanë edhe kujtimet e
bashkëkohësve, dëshmitë e familjeve atdhetare dhe rrrëfimet e njerëzve që e
kanë, drejtpërdrejt ose tërthorazi, ishin pjesë e veprimtarisë politike e
kombëtare. Në këtë kuadër duhet vlerësuar edhe figura e Metush Krasniqit,
njërit prej përfaqsuesve më të dalluar të vazhdimësisë së mendimit dhe
veprimit të Lëvizjes Nacional-Demokratke shqiptare, NDSH-së. 1)
Njohja ime me veprimtarinë dhe personalitetin e Metush Krasniqi lidhet me
vitet e rinisë sime. Në këtë process një rol të pazavendsueshëm kanë pasur
Mulla Ramë Govori dhe Shaqir Berisha. Pa rrëfimet, orientimin dhe
ndërmjetësimin e tyre, vështirë se do të kisha mundur ta njihja që në moshë të
re një veprimtar të përmasave të Metush Krasniqit. Shaqir Berisha ishte mik i
shtëpisë sonë, ndërsa Mulla Ramë Govori ishte shok dhe bashkëmendimtar i
babait tim. Nëpërmjet tyre u njoha jo vetëm me emra të rëndësishëm të
rezistencës kombëtare, por edhe me idealet, sakrificat dhe mënyrën e
organizimit të lëvizjes ilegale shqiptare.²
Në historiografinë shqiptare, Metush Krasniqi paraqitet si veprimtar i lëvizjes
për çlirimin e Kosovës dhe për bashkim kombëtar. Ai punoi në arsim,
përfundoi Fakultetin Juridik në Prishtinë dhe u përfshi në organizime politike
që synonin bashkërendimin e forcave atdhetare. Burimet enciklopedike e
lidhin veprimtarinë e tij me traditën e NDSH-së, me organizimet ilegale të
viteve pesëdhjetë dhe me përpjekjet e mëvonshme për bashkimin e grupeve
politike shqiptare.³
Për mua, megjithatë, rëndësia e tij nuk qëndronte vetëm në biografinë politike.
Metush Krasniqi ishte para së gjithash burim frymëzimi. Ai përfaqësonte
modelin e veprimtarit që e kuptonte çështjen kombëtare si përgjegjësi morale,
politike dhe shoqërore. Veprimtaria e tij nuk mbështetej në improvizim, por në
krijimin e lidhjeve të besueshme ndërmjet individëve, familjeve dhe trevave të
ndryshme. Në këtë kuptim, ai duhet vlerësuar jo vetëm si pjesëmarrës i
rezistencës, por edhe si organizator me vizion të qartë politik.
Në studimin monografik të Kadrush Sylejmanit, Metush Krasniqi vlerësohet si
personalitet unifikues i lëvizjes kombëtare. Monografia trajton prejardhjen
familjare, punën e tij në arsim, vazhdimësinë e veprimtarisë atdhetare,
organizimet politike dhe vlerësimet e familjarëve e të bashkëveprimtarëve.⁵
Kjo cilësi shpjegon edhe shtrirjen e kontakteve të tij, autoritetin që gëzonte në
mesin e veprimtarëve dhe kujdesin me të cilin i përzgjidhte mjediset ku mund
të zhvillohej veprimtaria atdhetare.
Në kuadër të këtyre lidhjeve, së bashku kemi vizituar familjen e Ismail Ajetit
në Sveçël, familjen e Avdi Monollit në Pollatë, Shaban Seferin në Llapashticë
dhe Avdullah Beselicën në Podujevë, Ajet Rexhepit në Tenezhdoll. Këto vizita
nuk kishin karakter të zakonshëm shoqëror. Ato ishin pjesë e ruajtjes së
lidhjeve ndërmjet familjeve atdhetare dhe e forcimit të besimit të ndërsjellë.⁶
Në kushtet e mbikëqyrjes politike dhe të ndjekjes së veprimtarëve shqiptarë,
shtëpitë dhe familjet e besueshme shndërroheshin në hapësira komunikimi,
këshillimi dhe solidariteti. Në mungesë të mundësive për veprimtari të hapur,
lidhjet familjare, miqësore dhe krahinore kishin rëndësi të madhe për
qarkullimin e ideve dhe ruajtjen e vazhdimësisë organizative. Familja, oda dhe
mikpritja tradicionale shqiptare fitonin kështu edhe funksion politik, sepse
krijonin mbrojtje dhe siguri për njerëzit që vepronin në rrethana të vështira.⁷
Prania e shpeshtë e Metush Krasniqit në shtëpinë dhe rrethin tonë kishte
ngjallur interesim te shumë njerëz. Shumëkush më pyeste përse ai vinte te ne
dhe çfarë e lidhte me Llapin. Ndër personat që ma kishte parashtruar këtë
pyetje ishte edhe presidenti historik, Anton Çetta, Dr. Ibrahim Rugova, Dr.
Zekiria Cana etj. Përgjigjja ime ishte e qartë: ambienti në Llap ishte më i sigurt
për zhvillimin e veprimtarisë atdhetare, sepse llapjanët njiheshin si njerëz të
fjalës dhe të besës.⁸
Kjo përgjigje nuk duhet kuptuar thjesht si vlerësim emocional për vendlindjen.
Ajo pasqyronte një realitet të caktuar shoqëror. Tradita e besës, ruajtja e
konfidencialitetit dhe solidariteti ndërmjet familjeve krijonin një mjedis më të
përshtatshëm për mbrojtjen e veprimtarëve. Në një periudhë kur çdo
pakujdesi mund të sillte zbulimin, arrestimin ose goditjen e një rrjeti të tërë,
karakteri i njerëzve dhe besueshmëria e familjeve përbënin elemente
themelore të sigurisë.
Treva e Llapit kishte një traditë të hershme të rezistencës dhe një strukturë
shoqërore në të cilën fjala e dhënë kishte peshë të jashtëzakonshme. Metush
Krasniqi e kishte kuptuar këtë veçori dhe kishte krijuar lidhje me njerëz që
gëzonin autoritet moral në mjedisin e tyre. Ai nuk kërkonte vetëm
strehim fizik. Kërkonte bashkëpunëtorë, miq të besueshëm dhe familje që e
kuptonin rëndësinë e çështjes kombëtare.⁹
Në aspektin historik, veprimtaria e tij paraqet një urë ndërmjet traditës së
NDSH-së dhe brezave të mëvonshëm të rezistencës politike shqiptare.
Burimet e paraqesin atë si njeri të organizimit, të programit politik dhe të
bashkimit të forcave atdhetare. Ai synonte që idealin kombëtar ta
shndërronte në strukturë veprimi dhe në bashkërendim të qëndrueshëm
ndërmjet veprimtarëve.¹⁰
Në vitin 1950, Metush Krasniqi themeloi një organizatë ilegale, veprimtaria e
së cilës u shtri në Anamoravë, në Luginën e Preshevës, në Kumanovë dhe në
Shkup. Në vitin 1958 u arrestua dhe u dënua me 18 vjet burgim si udhëheqës
i organizatës. Pas lirimit, ai vazhdoi veprimtarinë politike për bashkërendimin
e forcave atdhetare e demokratike, ndërsa më 1977 formoi Lëvizjen
Nacionalçlirimtare të Kosovës dhe të viseve shqiptare në Jugosllavi.¹¹
Roli i Metush Krasniqit në formimin tim politik dhe kombëtar ishte i thellë. Prej
tij mësova se atdhetaria nuk është vetëm ndjenjë, por edhe dije, disiplinë,
përgjegjësi dhe gatishmëri për sakrificë. Ai na mësonte, përmes fjalës dhe
shembullit personal, se një çështje e madhe kërkon njerëz të përkushtuar, të
qëndrueshëm dhe të aftë për ta vendosur interesin e përgjithshëm mbi
rehatinë personale.¹²
Roli përbashkues i Metush Krasniqit ndërmjet shokëve, grupeve dhe qarqeve
të ndryshme politike është theksuar edhe në vlerësimet institucionale kushtuar
jetës dhe veprës së tij. Në përkujtimin e 100-vjetorit të lindjes, ai u vlerësua
për vetëdijen politike, vizionin mbi çështjen kombëtare dhe veprimtarinë
shumëplanëshe në funksion të çlirimit dhe bashkimit kombëtar.¹³
Dëshmitë për Metush Krasniqin dhe veprimtarinë e tij në Llap duhet të
mblidhen, të krahasohen dhe të dokumentohen në mënyrë sistematike.
Kujtesa individuale, sado e rëndësishme, duhet të ballafaqohet me
dokumente arkivore, materiale gjyqësore, kujtime të bashkëveprimtarëve dhe
dëshmi familjare. Vetëm në këtë mënyrë mund të ndërtohet një pamje sa më
e plotë dhe shkencërisht e qëndrueshme për rolin e tij në historinë e lëvizjes
kombëtare shqiptare.
Në përfundim, Metush Krasniqi duhet vlerësuar si një vizionar i frymëzuar nga
tradita e NDSH-së dhe si organizator që e kuptoi rëndësinë e bashkimit,
besimit dhe rrjetëzimit të forcave atdhetare.
Lidhjet e tij me familjet e Llapit dëshmojnë se historia e rezistencës shqiptare
nuk u zhvillua vetëm në qendrat politike, por edhe në shtëpitë, odat dhe
familjet që ruajtën me besnikëri njerëzit dhe idealet e lirisë.
Për mua, njohja me të mbetet një ndër përvojat më të rëndësishme formuese.
Frymëzimin e mora fillimisht nga babai im e pastaj nga Mulla Rama, nga
Metush Krasniqi, ndërsa nga njerëzit e Llapit mësova se fjala, besa dhe
atdhedashuria, kur bashkohen, shndërrohen në forcë historike.
Kujtimi i tij nuk i përket vetëm familjes, bashkëveprimtarëve apo një trëve të
caktuar. Ai është pjesë e kujtesës së përbashkët kombëtare dhe e historisë së
përpjekjeve të popullit shqiptar për liri, dinjitet dhe të drejta kombëtare.
Fusnotat
- Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Fjalor Enciklopedik i
Kosovës, vëll. I, Prishtinë, 2018, zëri “Metush Krasniqi”, f. 877–878. Burimi
enciklopedik e paraqet Metush Krasniqin si veprimtar të lëvizjes për çlirimin e
Kosovës dhe bashkimin kombëtar. - Dëshmi gojore e autorit, prof. dr. Sadri Rexhepi, lidhur me rolin e Mulla
Ramë Govorit dhe Shaqir Berishës në njohjen e hershme me Metush
Krasniqin. Shënim autobiografik i pabotuar. - Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Fjalor Enciklopedik i
Kosovës, vëll. I, Prishtinë, 2018, f. 877–878. - Kadrush Sylejmani, Kadrush Sylejmani, Jeta dhe Veprimtaria arsimore dhe
kombëtare e Metush Krasniqit: Prishtinë,1996 Vepra trajton jetën,
veprimtarinë arsimore, organizimin politik dhe rolin unifikues të Metush
Krasniqit. - Po aty. Në paraqitjen bibliografike të veprës përmenden nëntë kapituj dhe
trajtimi i kontributit të tij në arsim, i veprimtarisë atdhetare dhe i rolit në
organizimet ilegale. - Dëshmi gojore e prof. dr. Sadri Rexhepit për vizitat e zhvilluara së bashku
me Metush Krasniqin në familjet e Ismail Ajetit, Avdi Monollit, Shaban Seferit,
Avdullah Beselicës dhe Ajet Rexhepit. Shënim autobiografik i pabotuar. - Ky interpretim mbështetet në dëshminë personale të autorit mbi funksionin
e familjeve dhe të lidhjeve të besimit në rrethanat e veprimtarisë ilegale.
Përpara botimit përfundimtar rekomandohet krahasimi me dokumentet
arkivore dhe dëshmitë e bashkëveprimtarëve. - Dëshmi gojore e prof. dr. Sadri Rexhepit lidhur me pyetjen e parashtruar
nga Anton Çetta, Dr. Ibrahim Rugova, Dr.Zekeria Cana etj për vizitat e Metush
Krasniqit në Llap. Shënim autobiografik i pabotuar. - Dëshmi dhe interpretim i autorit mbi kushtet shoqërore, besën dhe
besueshmërinë e familjeve të Llapit gjatë zhvillimit të veprimtarisë atdhetare. - Kadrush Sylejmani, Jeta dhe Veprimtaria arsimore dhe kombëtare e
Metush Krasniqit: Prishtinë,1996, Akademia e Shkencave dhe e Arteve e
Kosovës, Fjalor Enciklopedik i Kosovës, vëll. I, Prishtinë, 2018, f. 877–878. - Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Fjalor Enciklopedik i
Kosovës, vëll. I, Prishtinë, 2018, f. 877–878. Burimi jep të dhëna për
organizatën e vitit 1950, arrestimin dhe dënimin e vitit 1958, si dhe
organizimin e formuar më 1977.
- Dëshmi dhe vlerësim personal i prof. dr. Sadri Rexhepit mbi ndikimin e
Metush Krasniqit në formimin e tij kombëtar dhe politik. - Zyra e Kryeministrit të Republikës së Kosovës, “Në 100-vjetorin e lindjes u
përkujtua Heroi Kombëtar Metush Krasniqi”, 19 gusht 2026. Burimi
institucional thekson rolin e tij përbashkues dhe vizionin politik për çështjen
kombëtare.
