Faqja 126 – Shënime për Shtojcën I (vazhdim) “…zonë malore që dominohet nga Castrati dhe prej saj ka marrë edhe emrin. Liqeni i Kastorias shtrihet në lindje, në fund të një zone malore të mprehtë dhe të lartë; po kështu përmenden edhe Douia (Dupljaj) dhe Kastoria. Ai kufizohet nga njëra anë me male dhe nga tjetra me fushë. Kastoria ndodhet në breg të një liqeni, pjesa e sipërme dhe më e vjetër e të cilit quhet po Kastoria (sipas Ami Boué, “Turqia Evropiane”). Edhe sot duhet t’u përmbahemi arsyeve të përmendura se Kastoria lidhet me Castratin. Ndoshta kjo lidhet edhe me përshkrimin gjeografik të shpatit malor pranë liqenit të Shkodrës dhe lumenjve që derdhen aty. Pretendimi se Castrati ndodhet afër (“jo larg”) lumit Drin është pa dyshim një gabim gjeografik. Megjithëse sot nuk ekzistojnë gjurmë të qytetit Castrati (oppidum Castratense), ai vendoset nga hartat ushtarake austriake në vendin e quajtur Gradište (më saktë Baja). 1. Për vendndodhjen e Pologut Janë gjetur disa të dhëna. Meqë babai i Voisës përshkruhet si sundimtar i Triballëve, qyteti duhet të ketë qenë në territorin e këtij fisi. Triballët përmenden që në shekullin VII si një popull që jetonte përtej Danubit. Në një botim të shekullit XVII të Claudius Ptolemy (“Gjeografia”), thuhet: Pjesët lindore përtej Peuce banohen nga popuj të ndryshëm. Scenia është një provincë midis Bosnjës dhe Bullgarisë. Shumë e konsiderojnë atë si Moesia e Sipërme dhe vendi i lashtë i Triballëve. Këta popuj erdhën nga veriu dhe u vendosën aty pas dobësimit të Perandorisë Romake dhe Greke. Ata quhen gjithashtu Sirfë dhe Rasci, dhe rajoni quhet Rashia. Sipas disa autorëve, këta popuj janë të ndryshëm; sipas të tjerëve, kanë prejardhje të përbashkët. Studiuesi Johann Georg von Hahn shpjegon emrin “Triball” duke e lidhur me fjalët shqipe: “tri” (tre) “ballë” (majë, kreshtë) 2. Për familjet Musachi dhe Thopia Ekzistojnë shumë kundërthënie mes autorëve. Nga pesë motrat e Gjergj Kastrioti Skënderbeu: tre u martuan me anëtarë të familjeve Thopia dhe Musachi Përmenden: Angela Musachi Usta me Gjon Musachin Mamma me një Thopia Lidhjet e sakta familjare mbeten të paqarta. Përmendet gjithashtu një Musachi, vëlla i Arianitit Thopia Comnenus dhe babai i Moisi Golemit. 3. Skënderbeu nuk ka qenë kurrë mbret i Shqipërisë. Papa Pope Pius II kishte plan ta kurorëzonte, por kjo nuk u realizua. 4. Përpjekja e Ptoleme Kastriotit Ai u përpoq të rifitonte trashëgiminë e tij (shih shtojcat përkatëse). 5. Pasardhësit e Skënderbeut Sipas një ligjërate në Venecia (1871): Në fillim të shekullit XVI, një pasardhës i Skënderbeut ishte komandant i trupave veneciane në Ravenna, i lavdëruar për trimëri dhe besnikëri. Ai vdiq në Famagusta si mik i perandorit Charles V. Faqet 128–129 (vazhdim) 5. Familja Balsha Bijtë e Gjergj Stracimirit: Golemi Françesku Bala Martesat: Golemi → vajza e Arianitit Bala → Angela (motra e Skënderbeut) 6. Origjina e familjeve fisnike Sipas dokumenteve veneciane: familjet Tocco, Musachi dhe Thopia mund të kenë origjinë italiane ato krijuan vendbanime latine në Shqipëri (Durrës, Krujë, Shkodër) 7. Prejardhja e Dukagjinëve Jepen linja gjenealogjike bizantine që i lidhin me familje perandorake dhe sundimtarë të Ballkanit. 8. Zeta Sot njihet si zona e Malit të Zi midis lumenjve Cjevna dhe Moraça. 9. Origjina e Balshajve Johann Georg von Hahn kundërshton teorinë se vijnë nga Franca dhe e lidh emrin me përdorimin në Shqipërinë e Veriut. 10. Stefan Crnojević Kur erdhi në pushtet, sundonte: Malin e Zi Zetën ishujt e liqenit të Shkodrës territore bregdetare 11. Familja Angelus Sipas dokumenteve: një Andreas Angelus mbrojti qytetin Divestë kundër Skënderbeut më pas ia dorëzoi venedikasve Faqja 134 – Historia e Shqipërisë (Cecchetti) Historia ndahet në 4 periudha: Antike Luftërat e maqedonasve, ilirëve dhe epirotëve deri te pushtimi romak Romake deri te Skënderbeu pushtime nga vandalët, gotët, skitët më pas normanët dhe Anzhuinët Shqipëria fiton një farë autonomie Periudha kombëtare figura qendrore: Gjergj Kastrioti Skënderbeu rol edhe i Republikës së Venedikut Periudha osmane vazhdon ende në kohën e autorit Politika e Venedikut Republika e Venedikut: kërkonte zgjerim me kosto minimale pranonte princër shqiptarë si vasalë merrte territore si mburojë kundër osmanëve dërgonte administratorë dhe vendoste ligje lokale ose veneciane Faqet 136–138 – Dokumente historike Përfshijnë letra origjinale: Mbretit Władysław III drejtuar Skënderbeut përgjigjja e Skënderbeut (1443) letra e Pope Nicholas V letra të tjera kishtare dhe diplomatike Këto tregojnë: aleanca kundër Perandorisë Osmane marrëdhënie me Hungarinë, Papën dhe Venedikun rëndësinë ndërkombëtare të Skënderbeut
Linda
Faqja 126 – Shënime për Shtojcën I – vazhdim “…i sunduar nga peizazhi malor i Castratit dhe ka marrë prej tij emrin e vet. Liqeni i Kastorisë në lindje të një mali të mprehtë, të fortë dhe të lartë, dhe i njëjti Douia (Dupljaj) dhe Castoria. Ai kufizohet nga njëra anë nga malet dhe nga ana tjetër nga fusha. Castoria ndodhet në breg të një liqeni, pjesa e lartë dhe e vjetër e të cilit quhet Castoria (Ami Bos, La Turquie d’Europe). Ne duhet të mbajmë ende sot arsyet e përmendura se Kastoria i takon Castratëve. Ndoshta kjo lidhet edhe me emërtimin gjeografik të shpatit malor pranë Liqenit të Shkodrës (Liqeni i derdhur nga lumi Proni) dhe të Ljenit Hoti. Se Castrati ndodhet afër (“haud procul”) lumit Drin, nuk ka dyshim se bazohet në një gabim gjeografik. Megjithëse sot në Casrati nuk ekzistojnë asnjë gjurmë të qytetit Castrati (oppidum Castratense), ai është vendosur nga autori i hartës së Shtabit të Përgjithshëm Austriak në vendin Gradište (saktësisht Baja). Për vendndodhjen e Pologut janë gjetur disa të dhëna. Duke qenë se babai i Voisës quhet sundimtar i Triballëve, qyteti ndodhej dukshëm në territorin e këtyre fisave. Ky i fundit, në çdo rast, ishte tashmë në shekullin VII, cum Triballorum gentem ultra Aenum suscept, cum Triballorum commentis vidit suos getas. Në një botim të komentuar të Ptolemeut nga shekulli XVII (Geografia di Cl. Ptolemæo …, përpunuar dhe korrigjuar nga Ekselenca e Tij Z. Antonio Magini Padovano; Padova, MDCXXI) gjendet në tekst: “Le parti Orientali che sono sotto la foce Peuce so possedute dai Drogolidi e alli altri habitatori: Peucei” dhe në të njëjtin koment: “La Scenia è provincia che giace fra la Bosnia e la Bulgaria. Molti pensano, ch’ella sia la Mesia superiore, e l’antica Regione de’ Triballi. Questi popoli, debilita le forte del Romano e del Greco Imperio vennero da Settentrione a stanziar quivi. Sono anche da gli scrittori chiamati Sirfi e Rasci, e cose Regione vien detta da’ medesima Rascia. Tuttavia pensano certi, ha questi popoli siano diversi, ma uciui che uscenti d’una gente Sentetennare.” Hahn shkruan në “Studimet Shqiptare”: “Triballar (Triballi) shpjegohet nga fjalët shqipe ‘tri’, ‘tre’, dhe ‘balle’ që do të thotë shpatë, majë mali, dhe kuptimi i tij përputhet me atë në pjesën perëndimore të Tricornium dhe qytetin e tij Tricornium, të cilët në Ptolemeun perëndimor quhen tre dhe të bardhë si Dalmatë.” Kur citohen anëtarët e familjes Musachi gjejmë shumë kontradikta tek autorë të ndryshëm. Nga pesë motrat e Skënderbeut, tre ishin të martuara me anëtarë të shtëpive Thopia dhe Musachi. Vëllai i Skënderbeut, i Arianitëve Thopia Comnenus (bashkëshortja Angela Musachi); Ustas me Johannes Musachi; Mamma me Musachi Thopia. Për marrëdhëniet e gjakut mes këtyre dy familjeve mungojnë të dhëna të mjaftueshme. Vlen të përmendet, sipas emrit Musachi, vëllai i Arianitit Thopia Comnenus (bashkëshort me një Voisa) dhe babai i Moses Golemit. Për Tano Thopiën e përmendur më lart, në një përkthim nga napolitanishtja (Compendio dell’istoria di Giorgio Castriota dal Dottor Andrea Papadopulo – Vieto Leucadio, Napoli 1820) gjeta këtë shënim, i cili përktheu një vepër të pabazë: “Le grand Castrioto d’Albanie, Histoire. Paris 1799”: “Ai quhej Tanasio, pasardhës i familjes Janockich dhe nga një pjesë e Bosnjës së sipërme; ishte trim dhe besnik. Pas fatkeqësive të fundit të familjes Castriota, pasardhësit e tij u tërhoqën në fushat që Skënderbeu me testament iu dha në Mbretërinë e Napolit. Një murgeshë e Shën Domenikut më i madh i Napolit, në fund të këtij regjistri të rrallë të shquar, quhej gjithashtu babai Tanasio. Ai ishte midis kuadrit të Shën Marisë dhe Jezusit.” Skënderbeu kurrë nuk ishte mbret i Shqipërisë. Për prejardhjen e Papës Pius II dhe kurorëzimin e tij si mbret të Shqipërisë, shih Shtojcën II, Nr. XXXVI, XXXVII dhe XXXVIII. Për përpjekjen e Ptolemus Castriota për të fituar trashëgiminë e babait të tij, shih Shtojcën II, Nr. XXXVI, XXXVII dhe XXXVIII. Nga një ligjëratë më 23 shkurt 1871 (shih Cecchetti, Drejtor i Arkivit Shtetëror në Venecia) mbi pasardhësit e fundit të Skënderbeut: “Në fillim të shekullit XVI, një Skënderbeg në Ravenna ishte kapiten i ushtrive venedikase, i lavdëruar për veprimet e tij të besueshme dhe guximtare; vdiq në Famagusta, kapiten dhe mik i Karlit V., vdekur në Murano më 17 shkurt 1548 dhe i varrosur atje. Por nuk munguan më pas edhe midis të pretenduarve të tij pasardhës hero shqiptar.” Faqja 128–129 – vazhdim Në tabelën e mëtejshme gjenalogjike të familjes Balš, gjejmë si djem të Georg Stracimir: Goles, Franciscus dhe Bala. Goles ishte i martuar me vajzën më të re të Arianitit Thopia Comnenus, ndërsa Bala ishte i martuar me motrën më të madhe të Skënderbeut, Angela, siç përmendet shpesh në historinë tonë. Vëllezërit Georg dhe Johannes Stracimir lindën gjithashtu. Nga Museo Civico (Venezia, Collezione Crogna, Basilio Grelado Arca 3a Sub lit. A 3) dedukohet se Shtëpia Dukuese nga Tocco, dhe kështu Musachi, dhe Golemi ose Topia.
