Shkruan Zymer Mehani
Pashie Mehanja ishte një nga ato gra shqiptare që nuk e shkruajnë historinë me libra, por me jetë. Ajo i përkiste brezit të nënave që mbajtën mbi supe dhimbjen e familjes, barrën e kohës, plagët e luftës, skamjen, jetimërinë dhe përkushtimin e pakufishëm ndaj fëmijëve. Jeta e saj ishte portret i gjallë i nënës shqiptare: e fortë në vuajtje, e butë në dashuri, e heshtur në sakrificë dhe e pathyeshme përballë fatit.
Pashie Mehanja lindi në një kohë të rëndë, në vitet 1938–1940, në Batllavë, në një familje të njohur për bujari, mikpritje dhe burrni. Që në fëmijëri ajo u përball me tragjedinë më të madhe që mund ta godasë një fëmijë: humbjen e babait. Ende pa e kuptuar plotësisht jetën, ajo mbeti jetime, pasi babai i saj, Islami, u vra bashkë me vëllanë e tij, Behramin nga serbët. Kjo plagë e hershme nuk iu shërua kurrë, por pikërisht prej saj u formësua një shpirt i fortë, i durueshëm dhe i ndjeshëm ndaj dhimbjes së të tjerëve.
Në figurën e Pashies bashkohen shumë tipare të nënës tradicionale shqiptare. Ajo ishte nënë që nuk jetoi për veten, por për fëmijët. Ishte grua që e mati jetën jo me pasuri, por me nder, me familje, me fjalë të mirë dhe me qëndresë. Në jetën e saj nuk pati shumë rehati, por pati shumë dinjitet. Nuk pati luks, por pati shpirt të pasur. Nuk pati rrugë të lehtë, por pati zemër të madhe.
Që në moshë të vogël, Pashia u rrit para kohe. Punoi tokën, kulloti bagëtinë, barti dru, ndihmoi në shtëpi dhe në fusha, siç bënin shumë femra shqiptare të asaj kohe. Ajo nuk u ankua për fatin e saj, sepse në brezin e saj ankesa ishte luks, ndërsa puna ishte detyrim. Jeta e mësoi të duronte, por jo të nënshtrohej; të qante, por jo të dorëzohej; të vuante, por të mos e humbte fisnikërinë.
Si nënë, Pashie Mehanja ishte e gjitha përkushtim. Fëmijët ishin qendra e botës së saj. Ajo i donte të gjithë me dashuri të barabartë, pa dallim, me atë dashurinë e thellë që vetëm nënat shqiptare dinë ta japin: pa kushte, pa zë të lartë, pa kërkuar shpërblim. Në çdo hall të tyre, ajo ishte e para që shqetësohej; në çdo gëzim, ishte e para që bekonte; në çdo rrezik, ishte e para që lutej.
Nëna Pashie kishte shpirt të butë, por karakter të fortë. Ajo qante kur dëgjonte për dhimbjen e tjetrit, sidomos për vdekjen e të rinjve, për jetimët, për njerëzit e pafajshëm. Por, kur familja përballej me rrezik, ajo shndërrohej në një shtyllë të pathyeshme. Kjo forcë e saj nuk ishte zhurmuese, nuk ishte e ashpër; ishte forcë e heshtur, e brendshme, e rrënjosur në besim, në durim dhe në dashurinë për familjen.
Në jetën bashkëshortore me z. Ilmi Mehanja, edhe ai jetim e i rritur me vështirësi, Pashia ndërtoi një familje mbi themelet e mundit dhe mirëkuptimit. Ajo ishte shpirti i shtëpisë. Në një familje ku jeta kërkonte punë të përditshme, kujdes për fëmijët, për bagëtinë, për shtëpinë dhe për të afërmit, ajo nuk u kursye kurrë. Ishte nuse, grua, nënë, punëtore, këshilltare dhe pajtuese. Në heshtje, ajo mbante shumë barrë mbi vete.
Një tipar i veçantë i Pashies ishte ndjeshmëria ndaj jetimëve. Duke qenë vetë jetime, ajo e njihte mirë atë zbrazëti që lë mungesa e prindit. Prandaj, gjatë jetës së saj, ajo u kujdes jo vetëm për fëmijët e vet, por edhe për fëmijë të tjerë të mbetur pa nënë apo në nevojë. I ushqeu, i lau, i mbajti pranë, i trajtoi me dhembshuri. Kjo e bën figurën e saj edhe më të gjerë se portreti i një nëne brenda familjes; ajo ishte nënë edhe për të tjerët.
Sëmundja e rëndë që e goditi pas lindjes së njërit prej fëmijëve ishte një tjetër provë e madhe në jetën e saj. Kur mjekët i dhanë pak shpresë, ajo nuk mendoi për vdekjen si fund, por për fëmijët që mund t’i linte pas. Edhe në atë çast, dëshira e saj nuk ishte të shpëtonte për vete, por të kthehej pranë fëmijëve. Ajo donte të ishte në shtëpi, pranë tyre, sepse për të nëna nuk mund të ndahej nga fëmijët as në kufi të jetës e vdekjes. Dhe mbijetoi. Jetoi edhe shumë vite, si dëshmi se dashuria e nënës shpesh bëhet forcë më e madhe se vetë sëmundja.
Pashie Mehanja ishte edhe grua e besimit. Lutja ishte mbështetja e saj më e madhe. Në çastet kur njeriu nuk ka më fuqi tjetër, ajo i drejtohej Zotit. Këtë e dëshmoi sidomos gjatë luftës në Kosovë, kur familja u përball me rrezikun e vdekjes. Në një moment dramatik, kur burrat e familjes u ndanë nga gratë e fëmijët dhe u kërcënuan nga forcat serbe, Pashia nuk bërtiti, nuk u thye para armikut. Ajo vetëm lutej. Në atë heshtje të rëndë ishte gjithë madhështia e saj: një nënë që e sheh vdekjen përballë, por nuk ia jep armikut kënaqësinë e thyerjes.
Pas luftës, kur shtëpia e familjes u gjet e djegur, reagimi i saj tregoi qartë filozofinë e jetës që mbante në shpirt. Ajo nuk u ligështua për muret e djegura. Për të, shtëpia mund të ndërtohej përsëri; e rëndësishme ishte që fëmijët kishin shpëtuar, që familja ishte gjallë dhe e bashkuar. Kjo është ndoshta një nga shprehjet më të plota të nënës shqiptare: ajo që nuk e vajton gurin, por e bekon jetën.
Në pleqëri, Pashia mbeti e lidhur fort me kujtesën. I donte vendet e fëmijërisë, rrugët e vjetra, themelet e shtëpive të dajallarëve në Ballaban, njerëzit që kishin kaluar në jetën e saj. Për të, kujtimet nuk ishin thjesht rrëfime; ishin pjesë e identitetit, rrënjë që e lidhnin me të kaluarën. Ajo i ruante kujtimet me dhembshuri, siç ruhet një amanet.
Në karakterin e saj kishte një përzierje të rrallë të butësisë dhe burrnisë. Ajo falte lehtë, bekonte shumë, nuk mbante urrejtje në zemër, por nuk e harronte padrejtësinë. Ishte e ndjeshme, por jo e dobët. Ishte e përvuajtur, por jo e thyer. Ishte nënë që dinte të qante, por edhe të qëndronte drejt kur të tjerët kishin nevojë për forcën e saj.
Pashie Mehanja ndërroi jetë më 25 qershor 2021, duke lënë pas një emër të mirë, një familje të madhe dhe një kujtim të paharruar. Vdekja e saj nuk ishte vetëm humbje për familjen, por edhe për të gjithë ata që e kishin njohur si grua të urtë, të ndershme, bujare dhe fisnike. Për të erdhën shumë njerëz për ngushëllime, sepse ajo nuk kishte qenë vetëm nënë biologjike e fëmijëve të saj; ajo kishte qenë nënë në kuptimin më të gjerë të fjalës.
Portreti i nënës Pashie Mehanja është portreti i mijëra nënave shqiptare që mbajtën familjet gjallë në kohë lufte, skamjeje, dhune dhe pasigurie. Ato nuk patën tituj, nuk kërkuan lavdi, nuk dolën në ballina gazetash, por pa to nuk do të kishte qëndresë familjare, nuk do të kishte ruajtje të traditës, nuk do të kishte vazhdimësi të jetës.
Ajo mbetet simbol i nënës shqiptare që sakrifikon pa u ankuar, që fal pa u mburrur, që lutet pa u dëgjuar, që vuan pa e rënduar askënd, që e mban familjen të bashkuar edhe kur bota përreth shembet. Në jetën e saj u bashkuan dhimbja e jetimes, përkushtimi i nënës, durimi i gruas shqiptare dhe qëndresa e një shpirti që nuk u dorëzua kurrë.
Pashie Mehanja ishte dhe mbetet një emër që meriton të kujtohet me respekt. Jo vetëm si nënë e një familjeje, por si shembull i nënës shqiptare: e thjeshtë, punëtore, e ndershme, besimtare, e dashur, e fortë dhe e pavdekshme në kujtesën e atyre që e deshën.
Zoti e mëshiroftë Pashie nënën Mehanja dhe ia bëftë dritë varrin!
