Ky punim paraqet një vështrim analitik mbi veprën e Ma.sc. Adem Ajvazi, “Podujeva në vitet 1945–1990”, pjesa e dytë (Prishtinë: SHB LENA, 2026), duke e trajtuar atë si një kontribut themelor në historiografinë lokale të Llapit.
Abstrakti
Ky punim analizon strukturën, metodologjinë dhe vlerën dokumentare të monografisë “Podujeva në vitet 1945–1990” të autorit Adem Ajvazi. Vepra shërben si një dokumentacion gjithëpërfshirës i transformimeve socio-politike dhe ekonomike në rajonin e Llapit gjatë periudhës së socializmit dhe deri në prag të viteve ’90, duke ndërthurur burimet arkivore me kujtesën kolektive.
1. Hyrje
Monografia “Podujeva në vitet 1945–1990”, pjesa e dytë, paraqet një hulumtim sistematik të zhvillimeve në Podujevë pas Luftës së Dytë Botërore. Autori Ajvazi ndërton një narrativë që tejkalon kufizimet e historiografisë zyrtare të kohës, duke ofruar një qasje analitike ndaj proceseve komplekse politike dhe shoqërore.
2. Analiza strukturore dhe tematike
A. Politikat e pasluftës dhe kontrolli shoqëror (Kapitujt I-II, VII)
Autori analizon mënyrën se si pushteti i ri komunist u instalua në Llap, duke përdorur mekanizma të ndryshëm si mbledhja e detyrueshme e “tepricave” (produkteve bujqësore) për të thyer ekonominë individuale, si dhe përpjekjet për ndryshime sociale, siç ishte rasti i heqjes së ferexhesë. Veçanërisht, kapitulli VII trajton rolin e UDB-së dhe presionin politik të ushtruar ndaj popullatës, duke përfshirë shpërnguljet, burgosjet dhe provokimet kundër intelektualëve dhe arsimtarëve.
B. Zhvillimi urban, ekonomik dhe intelektual (Kapitujt III-VI, IX)
Libri dokumenton tranzicionin e Podujevës nga një qendër e vogël në një qytezë me zhvillim të shtuar urban. Autori i kushton vëmendje të veçantë:
Zejtarisë dhe tregtisë: Si shtylla të qëndresës ekonomike lokale.
Arsimit dhe kulturës: Roli i shkollave dhe kurseve për zhdukjen e analfabetizmit si forma të ngritjes së vetëdijes kombëtare.
Sportit dhe hotelerisë: Zhvillimi i klubeve si “Llapi” dhe ndërtimi i objekteve si Hoteli “Besiana”, që ishin pasqyra të jetës qytetare të kohës.
C. Rezistenca dhe ngjarjet e vitit 1981 (Kapitujt X-XI)
Një pjesë qendrore e librit i kushtohet rezistencës politike. Autori ofron të dhëna për demonstratat e vitit 1981, të cilat në Podujevë u karakterizuan nga një mobilizim masiv i nxënësve, studentëve dhe punëtorëve. Analiza përfshin rolin e organizatave ilegale dhe tensionet që pasuan pas suprimimit të autonomisë në vitin 1989, duke kulmuar me ngjarje të dhimbshme si vrasja e komandantit të policisë, Jetullah Kuçi.
3. Metodologjia dhe baza burimore
Autori ka shfrytëzuar një gamë të gjerë dokumentesh për të ndërtuar narrativën e tij historike:
Burimet arkivore: Baza e librit mbështetet në fonde të rëndësishme si: Arkivi Komunal i Podujevës, me fonde të tilla si Këshilli Popullor i Rrethit dhe Fondi i Arsimit; Arkivi Historik i Kosovës, për shënime stenografike lidhur me gjendjen e shkollave në territorin e Llapit;
Dokumentacion tjetër zyrtar, përfshirë raporte të Këshillit Popullor të Krahinës Autonome të Kosovë-Metohisë (1943-1953); Literatura shkencore dhe studimore: Autori ka referuar vepra të njohura historiografike për të kontekstualizuar zhvillimet në Podujevë, duke përfshirë: Vepra të autorëve si Dr. Muhamet Pirraku, Akademik Mark Krasniqi, Dr. Fehmi Pushkolli dhe Dr. Drita Bakija-Gunga; Studime specifike për ngjarjet politike dhe represionin, si ato të Mehmet Gjoshajt për “Mbledhjen e Tepricave” dhe studime mbi demonstratat e vitit 1981; Publikime që trajtojnë biografitë e figurave lokale dhe qëndresën politike, si librat e Jusuf Osmanit, Gani Mehmetit dhe të tjerëve.
- Përfundim
Libri “Podujeva në vitet 1945–1990” plotëson një boshllëk të rëndësishëm në historiografinë lokale. Përmes një qasjeje multidisiplinare, autori Adem Ajvazi ka arritur të dokumentojë një epokë të sfidave të mëdha për popullatën e Llapit, duke krijuar një model të vlefshëm për hulumtimet monografike të së ardhmes. Vepra nuk është vetëm kronikë, por një dëshmi e qëndresës dhe transformimit të shoqërisë shqiptare në Kosovë.
Inkorporimi i këtyre burimeve tregon se vepra e Ma.sc. Adem Ajvazit nuk është vetëm një rrëfim historik, por një studim i mbështetur në dëshmi dokumentare. Përdorimi i dokumenteve arkivore (si raportet e Këshillit Nacional Çlirimtar të Rrethit) dhe burimeve shtypi të kohës apo të mëvonshme bën që libri të ofrojë një pasqyrë shumëdimensionale të Podujevës gjatë periudhës 1945–1990.
Ky dimension bibliografik e forcon karakterin akademik të veprës, duke i mundësuar lexuesit dhe studiuesit një pasqyrë të qartë të burimeve primare dhe dytësore që autori ka përdorur për të argumentuar tezat e tij rreth historisë së Llapit.
Biografia e autorit
Autori i veprës në fjalë, Ma.sc. Adem Ajvazi, ka lindur në vitin 1965 në Podujevë. Ai ka përfunduar studimet në Fakultetin Filozofik, Dega e Historisë, ndërsa studimet pasuniversitare (master) i ka përfunduar me temën “Integrimi i popullatës muhaxhire në Kosovë, 1878-1955”. Gjatë karrierës së tij profesionale, ai ka punuar në shumë shkolla fillore të Komunës së Podujevës dhe ka shërbyer si drejtor në ShFMU “Dituria” dhe ShFMU “Ali Hadri” në Obrançë. Aktualisht është zyrtar në DKA të Podujevës. Ai ka botuar dhjetëra libra dhe shkrime fejetonistike në gazeta të ndryshme, si “Bota Sot”, “Panorama”, “Bujku” dhe “Kosova Sot”.
Zymer Mehani, Besianë, më 5 qershor 2026
