Përgatiti : Nertila Meta
ë Shqipëri, një fenomen i ri po përhapet me shpejtësi alarmante në zyrat e administratës publike: përdorimi pa kriter i inteligjencës artificiale, veçanërisht ChatGPT, për hartimin e shkresave zyrtare. Ajo që në thelb duhet të ishte një mjet ndihmës për të përmirësuar efikasitetin, po shndërrohet në një patericë mendore që rrezikon të dëmtojë seriozisht cilësinë e komunikimit institucional dhe vetë integritetin e administratës.
Automatizimi i mendimit: komoditet apo dembelizëm?
Në vend që teknologjia të përdoret për të mbështetur analizën dhe për të përpunuar më mirë idetë, shumë punonjës publikë po e përdorin atë si një zëvendësim të plotë të procesit të të menduarit. Rezultati? Shkresa të mbushura me fraza të përgjithshme, të zbrazëta nga përmbajtja konkrete, shpeshherë të shkëputura nga realiteti administrativ shqiptar.
Ky fenomen nuk është thjesht çështje komoditeti; është një formë e re dembelizmi intelektual. Kur një punonjës shtyp disa fjalë kyçe dhe kopjon përgjigjen pa e filtruar, pa e kuptuar dhe pa e përshtatur, ai nuk është më autor i dokumentit—është thjesht një ndërmjetës mekanik.
Gjuha burokratike e “fabrikuar”
Një nga problemet më të dukshme është uniformizimi artificial i gjuhës. Shkresat e prodhuara nga ChatGPT shpesh kanë një stil të përgjithshëm, të sterilizuar, që nuk reflekton as specifikat e institucionit dhe as natyrën konkrete të çështjes.
Në vend të një komunikimi të qartë, të drejtpërdrejtë dhe të përgjegjshëm, kemi tekste që tingëllojnë “bukuri në letër”, por që nuk thonë asgjë konkrete. Kjo krijon një iluzion profesionalizmi, ndërkohë që në thelb fsheh boshllëk përmbajtësor dhe mungesë përgjegjësie.
Rreziku i gabimeve dhe dezinformimit.
ChatGPT nuk është burim zyrtar dhe nuk garanton saktësi absolute. Përdorimi i tij pa verifikim sjell rreziqe reale: formulime të pasakta juridike, referenca të gabuara, apo edhe interpretime të shtrembëruara të ligjeve dhe procedurave.
Në një administratë ku çdo fjalë ka peshë ligjore dhe institucionale, këto gabime nuk janë të pafajshme. Ato mund të çojnë në vendimmarrje të gabuara, konflikte administrative dhe humbje besimi nga qytetarët.
Humbja e përgjegjësisë individuale.
Një nga pasojat më të rënda është zhdukja graduale e ndjenjës së përgjegjësisë. Kur një dokument nuk është produkt i mendimit tënd, por i një algoritmi, kush mban përgjegjësi për përmbajtjen e tij?
Kjo pyetje mbetet shpesh pa përgjigje. Në praktikë, përgjegjësia shpërndahet dhe zbehet, duke krijuar një kulturë ku askush nuk është realisht autor dhe askush nuk është plotësisht përgjegjës.
Teknologjia nuk është fajtore,përdorimi i saj pa kriter e masë po.
Është e rëndësishme të theksohet: problemi nuk është vetë ChatGPT. Përkundrazi, ai mund të jetë një mjet shumë i dobishëm nëse përdoret me kriter, si një ndihmës për strukturimin e ideve apo për përmirësimin e stilit.
Problemi qëndron tek përdorimi i pakontrolluar, pa etikë profesionale dhe pa standarde të qarta. Në mungesë të udhëzimeve institucionale dhe trajnimeve adekuate, teknologjia po përdoret në mënyrë spontane dhe shpesh të papërgjegjshme.
Drejt një administrate të zbrazët?!
Nëse ky trend vazhdon, rrezikojmë të krijojmë një administratë që prodhon dokumente në sasi, por jo në cilësi. Një administratë që duket funksionale në sipërfaqe, por që në thelb është e zbrazët nga mendimi kritik ,nga funksionaliteti bazë i saj,dhe profesionalizmi i vërtetë.
Pyetja që duhet bërë nuk është “sa shpejt mund të prodhojmë një shkresë?”, por “sa e saktë, sa e përgjegjshme dhe sa e dobishme është ajo?”.
Përfundim: Rikthimi tek mendimi.
Administrata publike nuk mund të funksionojë si një fabrikë tekstesh të gjeneruara automatikisht. Ajo kërkon mendim, analizë, përgjegjësi dhe mbi të gjitha integritet profesional.
ChatGPT mund të jetë një mjet i fuqishëm, por nuk mund dhe nuk duhet të zëvendësojë mendjen njerëzore. Nëse e lejojmë këtë të ndodhë, atëherë nuk kemi më një administratë që mendon por një që thjesht kopjon.
Dhe kjo është ndoshta forma më e rrezikshme e dështimit institucional.
