NGA SHAFIGA RAHIMLI
Politika e spastrimit etnik dhe deportimit të drejtpërdrejtë kundër myslimanëve në Ballkan, e nisur në shekullin XIX, vazhdoi deri në fund të shekullit XX. Kjo politikë, veçanërisht intensive midis fundit të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX, synonte krijimin e shteteve kombëtare të bazuara në një identitet të vetëm etnik, në vend të ruajtjes së bashkëjetesës. Kur u krijua shteti i Bullgarisë, bullgarët ishin thellësisht të shqetësuar sepse popullsia turke përbënte mbi pesëdhjetë për qind të popullsisë totale. Mënyra e vetme e perceptuar për të ulur numrin e turqve brenda kufijve bullgarë ishte eliminimi i tyre ose detyrimi për t’i mërguar. Ulja e popullsisë turke në Bullgari përfaqësonte një strategji politike antihumaniste që synonte forcimin e pozitës së bullgarëve në qeveri. Gjatë ripërcaktimit të kufijve u zhvilluan migrime masive në shkallë të gjerë, dhe viktimat kryesore ishin turqit. Politikat e asimilimit të imponuara ndaj turqve të Bullgarisë zgjatën për një kohë të gjatë dhe u intensifikuan ndjeshëm pas luftërave botërore. Edhe gjatë Luftës së Ftohtë, turqit në Ballkan iu nënshtruan migrimeve përmes marrëveshjeve dypalëshe. Asimilimi i turqve në Bullgari mbetet një realitet i dhimbshëm, i formësuar nga nacionalizmi bullgar, efektet e të cilit vërehen ende sot. Ky studim analizon politikat e asimilimit dhe migrimit të zbatuara ndaj turqve në Bullgari, së bashku me shkaqet dhe pasojat e tyre, bazuar në fakte dhe dokumente historike e shkencore. Një nga fqinjët më të vjetër të Turqisë, Bullgaria është vendi ballkanik me popullsinë më të madhe turke (rreth 10% e popullsisë totale). Historianët theksojnë se turqit nuk erdhën në Ballkan në një periudhë të vonë, por ishin ndër popujt autoktonë të rajonit shumë përpara pushtimit osman. Madje edhe emri “Ballkan”, me origjinë turke dhe me kuptimin “zonë malore dhe pyjore”, pasqyron rrënjët e thella historike të turqve në rajon. Dihet se fise turke që rrjedhin nga stepat jetonin në këtë rajon shekuj para Krishtit. Prania në Ballkan e fiseve turke si Avarët, Peçeneget, Uzet, Berendët, Kumanët dhe Kipçakët të paktën një mijë vjet para osmanëve është një fakt historik i pamohueshëm. Siç thekson Prof. Dr. në veprën e tij “Migrim apo zhvendosje e detyruar në Ballkan?”, ardhja e turqve, veçanërisht në Ballkanin jugor, nuk ishte pas asaj të sllavëve. Gjatë periudhave selxhuke dhe sidomos osmane, migrimet në Ballkan përfaqësonin një ndërthurje midis turqve ballkanikë dhe turqve oghuzë. Vendosja e fiseve turke oghuze në territorin e Bullgarisë së sotme filloi midis fundit të shekullit III dhe fillimit të shekullit IV dhe vazhdoi deri në pushtimin osman. Bullgaria mbeti nën sundimin e Perandorisë Osmane për rreth 500 vjet, nga fundi i shekullit XIV deri në fund të shekullit XIX. Pas pushtimit të rajonit nga Sulltan Murati I, turqit oghuzë u vendosën në këto toka dhe, përmes ndërveprimit me popullsitë vendase, u bënë të njohur si turq bullgarë. Procesi i zgjerimit osman i nisur nga Murati I u përfundua gjatë sundimit të Sulltan Bajazitit I në vitin 1389, pas së cilës Bullgaria kaloi nën sovranitetin osman. Deri në shekullin XIX, turqit e Bullgarisë jetonin relativisht të lirë në Ballkan; megjithatë, fati i tyre ndryshoi pas luftës midis Rusisë dhe Turqisë. Para kësaj lufte, fakti që popullsia turke në rajon e tejkalonte atë bullgare ishte vetë një tregues i kësaj lirie relative. Megjithatë, pas asaj që njihet historikisht si “Lufta e ’93-shit”, autoritetet bullgare filluan përpjekje sistematike për të zvogëluar popullsinë turke. Këto vite, të kujtuara si ndër periudhat më të errëta të shtypjes, u shënuan nga masakra ndaj turqve dhe shkaktuan migrime masive drejt territoreve osmane. Periudha e luftërave ballkanike përfaqëson një fazë të dytë të karakterizuar nga një agresivitet më i madh politik kundër turqve, e shënuar nga politika asimilimi dhe migrimi të detyruar. Këto politika, të përshpejtuara nga luftërat ballkanike, u intensifikuan edhe më shumë gjatë Luftës së Parë Botërore dhe prodhuan pasoja shkatërruese gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore. Migrimet e viteve 1950–1951 dhe të vitit 1989 tregojnë qartë se këto politika vazhduan edhe gjatë Luftës së Ftohtë, megjithëse përmes metodave të reja të asimilimit. Nga Shafiga Rahimli Master pranë Universitetit (Turqi) Përktheu: Angela Kosta
